در بیابانهای شمالغربی آفریقا، قطعهای شهابسنگ کشف شد که میتواند صفحهی تازهای در فهم تاریخ ماه باز کند. این سنگ که از ماه به زمین آمده، به نام NWA 16286 شناخته میشود و تقریباً ۲٫۳۵ میلیارد سال قدمت دارد. کشف این شهابسنگ قمری، شکافی بزرگ در جدول زمانی فعالیت آتشفشانی ماه را پُر میکند.
۱. شهابسنگ قمری چیست؟
شهابسنگهای قمری، تکهسنگهایی هستند که در اثر برخورد اجرام آسمانی با سطح ماه، به فضا پرتاب شده و پس از سفری طولانی، به زمین میرسند. این سنگها فرصت نادری برای مطالعهی تاریخ ماه، بدون نیاز به مأموریتهای فضایی گرانقیمت، فراهم میکنند.
۲. چرا NWA 16286 شگفتانگیز است؟
- جوانترین شهابسنگ بازالتی ماه
NWA 16286 حدود ۲.۳۵ میلیارد سال عمر دارد؛ یعنی زمانی که دانشمندان فکر میکردند ماه دیگر فعالیت درونی ندارد. - پرکننده شکاف زمانی
تا پیش از این، هیچ نمونهای در بازهی ۲ تا ۳ میلیارد سال از ماه در دست نبود. این شهابسنگ قمری، نخستین مدرکی از آن بازهی زمانی است. - سن این شهابسنگ بین نمونههای قدیمی مأموریتهای آپولو و لونا (۳ تا ۴ میلیارد سال پیش) و نمونههای جوانتر مأموریت چینی Chang’e 5 قرار میگیرد. این موضوع به دانشمندان کمک میکند تا شکاف زمانی بزرگی را در تاریخ ماه پُر کنند
۳. ویژگیهای زمینشناسی شهابسنگ قمری NWA 16286
این شهابسنگ منشأیی قمری دارد و ترکیب آن بازالتی است؛ یعنی از سرد شدن گدازههای آتشفشانی در سطح ماه شکل گرفته. این سنگ دارای بلورهای درشت از الیوین و پیروکسن است که در زمینهای شیشهای و سیاهرنگ جای گرفتهاند.
سطح آن دارای حفرات ریز شیشهای است که در اثر ضربه ایجاد شدهاند؛ نشانهای از این که سنگ در اثر برخوردی عظیم از ماه جدا شده و به سمت زمین پرتاب شده است.
۴. چه چیزهایی از این شهابسنگ درباره تاریخ پنهان ماه میآموزیم؟
کشف شهابسنگ قمری NWA 16286 باعث شد نگاه ما به تاریخچهی ماه کاملاً تغییر کند. پیش از این، دانشمندان گمان میکردند که ماه حدود سه میلیارد سال پیش فعالیتهای آتشفشانیاش را متوقف کرده و از آن زمان به بعد، درون آن خاموش و سرد بوده است.
اما این شهابسنگ که حدود ۲٫۳۵ میلیارد سال قدمت دارد، نشان داد که آتشفشانهای ماه تا مدتها پس از آن نیز فعال بودهاند.
به این معنا که درون ماه مدتزمان بیشتری گرم و فعال باقی مانده بود، برخلاف چیزی که دانشمندان فکر میکردند.
این کشف به ما کمک میکند تا بازهی زمانی فعالیتهای زمینشناسی ماه را بازنگری کنیم و بفهمیم که درون ماه برای مدت طولانیتری گرم و زنده بوده است.
نمایی نزدیک از سطح پولیش خورده شهابسنگ NWA 16286 دانه های سوزنی شکل مشکی رنگ کانی ایلمنیت(ilmenite) است
۵. چرا این کشف برای علم و آیندهی فضا اهمیت دارد؟
شهابسنگ NWA 16286 فقط یک سنگ قدیمی نیست؛ این سنگ مانند یک کتاب زنده از تاریخ ماه است. بررسی دقیق این شهابسنگ میتواند اطلاعاتی ارزشمند درباره ساختار درونی ماه، منابع معدنی آن و روند فعالیتهای زمینساختی در آن دوران به ما بدهد.
این اطلاعات برای برنامهریزی مأموریتهای آینده به ماه بسیار مفید هستند. مثلاً اگر بدانیم که فعالیتهای آتشفشانی ماه تا زمان دیرتری ادامه داشتهاند، میتوانیم مناطق خاصی از سطح ماه را برای نمونهبرداری انتخاب کنیم—جایی که احتمالاً ویژگیهای متفاوت و غنیتری دارند.
همچنین، این کشف به درک بهتر فرآیندهای زمینشناسی در دیگر سیارات و قمرهای منظومه شمسی هم کمک میکند. چرا که ماه، بهعنوان نزدیکترین همسایه زمین، نوعی آزمایشگاه طبیعی برای مطالعهی تاریخچهی سیارهای به حساب میآید.
مقایسه ترکیبات موجود در شهاب سنگ NWA 16286 با سایر شهاب سنگ های ماه
بیشتر بخوانید:
شهاب سنگ ماه
آناتومی یک شهاب سنگ قمری
شهاب سنگ Queen Alexandra
شهاب سنگ وینچکام
۶. کشف تصادفی اما گرانبها
NWA 16286 در بیابانهای شمالغربی آفریقا—احتمالاً در مراکش یا الجزایر—توسط شکارچیان شهابسنگ پیدا شد. این افراد با جستوجوی بصری یا استفاده از فلزیاب به دنبال سنگهای نادر میگردند. پس از انتقال نمونه به آزمایشگاههای تخصصی، مشخص شد که این سنگ منشأ قمری دارد و در ردهی خاصترین شهابسنگهای کشفشده در قرن اخیر جای میگیرد.
نتیجهگیری
شهابسنگ قمری NWA 16286 نهتنها جوانترین شهابسنگ بازالتی ماه است، بلکه سندی زنده از گذشتهی زنده و پُرتلاطم ماه محسوب میشود. این کشف نشان میدهد که هنوز بسیاری از رازهای ماه کشفنشده باقی ماندهاند—رازهایی که ممکن است در دل سنگهایی بیادعا، ولی پُراهمیت، نهفته باشند.
منابع
- SciTechDaily – ۲.۳۵ Billion-Year-Old Meteorite Found in Africa
- ScienceAlert – Lunar Meteorite Discovery
- Washington University – Lunar Meteorites Database
- COSMOS Magazine – Africa Moon Rock
- Lunar and Planetary Institute – LPSC Abstract #2476 (PDF)
نظرات کاربران