بررسی هفت دانهٔ ریز از غبار جمعآوریشده توسط مأموریت چانگای-۶ چین به ماه، شواهدی از حضور یک شهابسنگ کندریت CI با ساختاری بهطور غیرمعمول شکننده را در رگولیت ماه آشکار کرده است. این کشف نخستین شناسایی مستقیم این ردهٔ خاص از شهابسنگها در سطح ماه به شمار میرود.
نیمه پنهان ماه
کندریتهای CI از جمله نادرترین شهابسنگهای سنگی شناختهشده هستند که به دلیل غنای بالای آب و عناصر فرّار، نقش بالقوهای در انتقال مواد اولیه به سیارات سنگی ایفا کردهاند. نتایج این مطالعه نشان میدهد که اجرام حامل آب در مراحل اولیهٔ شکلگیری منظومهٔ شمسی، بسیار گستردهتر از آنچه صرفاً از رکورد شهابسنگهای زمینی استنباط میشود، نواحی نزدیک زمین و ماه را تحت بمباران قرار دادهاند.
ایوانا یکی از مشهور ترین شهاب سنگ های جهان، نمونه ای از کندریت های کربنی CI است وزن این قطعه ۱۷ گرم است.
نمونههای سمت پنهان ماه
مأموریت چانگای-۶ نخستین مأموریت بازگشت نمونه از سمت پنهان ماه است که موفق شد بیش از ۴ پوند (حدود ۱٫۸ کیلوگرم) ماده شامل سنگهای غبارآلود و خاک غنی از شیشه را به زمین منتقل کند. این نمونهها از منطقهای جمعآوری شدند که تاکنون هیچگونه نمونهبرداری مستقیم انسانی از آن انجام نشده بود.
محققان ظرف نمونههای ماه چانگای-۶ را پس از مراسم افتتاحیه بازگشت در آکادمی فناوری فضایی چین تحت نظارت شرکت علوم و فناوری هوافضای چین در پکن، پایتخت چین، در ۲۶ ژوئن ۲۰۲۴، در یک جعبه محافظ قرار دادند
رهبری این پژوهش بر عهدهٔ ژئوشیمیدان آکادمی علوم چین (جینتوان وانگ – Jintuan Wang، CAS) بوده است. تمرکز اصلی تحقیقات او بررسی فرآیند انتقال مواد، بهویژه آب و عناصر فرّار، توسط شهابسنگها میان سیارکها، سیارات و قمرها در دوران اولیهٔ منظومهٔ شمسی است.
بیشتر بخوانید:
کندریت انستاتیت (E)
بررسی تریتیوم و آرگون-۳۹ در شهابسنگهای سنگی و آهنی
کندریتهای کربنی CI ؛ نادرترین پیامآوران از آغاز منظومه شمسی
درجه پترولوژیک کندریت ها
ساخت الماس شهابسنگی مصنوعی در چین
چانگای-۶ در دهانهٔ آپولو، واقع در حوضهٔ عظیم آیتکن قطب جنوب در سمت پنهان ماه، فرود آمد. این حوضه یکی از قدیمیترین ساختارهای برخوردی شناختهشده در منظومهٔ شمسی محسوب میشود و احتمال میرود سنگهایی از اعماق پوستهٔ ماه را در معرض سطح قرار داده باشد. چنین ویژگیهایی این منطقه را به محیطی ایدهآل برای شناسایی بقایای برخوردهای باستانی تبدیل میکند.
چانگای-۶
بقای غیرمنتظرهٔ، شناسایی کندریت CI در خاک ماه
در نبود جوّ محافظ، اجرام ورودی به ماه بدون کاهش سرعت به سطح آن برخورد میکنند. در نتیجه، برخوردها معمولاً با انرژی بسیار بالا رخ میدهند. بر اساس مدلهای رایج، انتظار میرود مواد بسیار شکنندهای مانند کندریتهای CI در چنین برخوردهایی یا بهطور کامل تبخیر شوند، یا ذوب شده و یا به فضای اطراف پرتاب گردند.
با این حال، شناسایی بقایای این مواد در رگولیت ماه نشان میدهد که بخشی از مادهٔ سیارکی توانسته است علیرغم شرایط شدید برخورد، در ساختار سطحی ماه حفظ شود.
ویژگیهای شیمیایی و کانیشناسی
از میان بیش از ۵۰۰۰ ذرهٔ بررسیشده از نمونههای چانگای-۶، پژوهشگران تمرکز خود را بر دانههای حاوی الیوین معطوف کردند؛ پژوهشگران بر دانههای حاوی الیوین تمرکز کردند؛ یک کانی آهن-منیزیم که هم در سنگهای آذرین و هم در بسیاری از شهابسنگها رایج است. این دانهها پس از آمادهسازی، با میکروسکوپ الکترونی روبشی و ابزارهای ریزتحلیلی پیشرفته مورد مطالعه قرار گرفتند.
تصویر میکروسکوپی از یک قطعه شهاب سنگ حاوی الیوین که توسط چانگ ای-۶ از سمت پنهان ماه جمع آوری شده است.
در نهایت، هفت قطعهٔ غنی از الیوین شناسایی شد که نسبت عناصر آهن، منگنز و نیکل در آنها با مقادیر گزارششده برای شهابسنگهای شبه-CI مطابقت داشت (وانگ و همکارانش – Wang et al.). این قطعات همچنین بلورهای الیوین محصور در یک ماتریس شیشهای را نشان میدهند که بیانگر ذوب گذرای ماده در اثر برخورد و سردشدن بسیار سریع آن است.
این بافت میکروسکوپی نشان میدهد که مادهٔ سیارکی در لحظهٔ برخورد بهطور موقت ذوب شده، اما پیش از تخریب کامل، با سرعتی بالا سرد شده و ترکیب شیمیایی اولیهٔ خود را حفظ کرده است.
پیامدهای کیهانشیمیایی
کندریتهای CI از نظر ترکیب شیمیایی بسیار ابتداییاند و شباهت زیادی به ترکیب خورشیدی اولیه دارند. بنابراین، کشف بقایای آنها در خاک ماه، شواهد مستقیمی از نوع موادی فراهم میکند که در مراحل اولیهٔ تاریخ منظومهٔ شمسی در نواحی درونی آن—از جمله نزدیکی زمین—در گردش بودهاند.
این یافته نهتنها درک ما از منشأ آب و مواد فرّار در منظومهٔ شمسی را بهبود میبخشد، بلکه نقش ماه را بهعنوان آرشیوی پایدار از تاریخ برخوردهای کیهانی برجستهتر میکند.
منبع .Earth
نظرات کاربران