در تاریکی شب یکشنبه، ۲۸ فوریه ۲۰۲۱، مردم سرتاسر انگلستان با پدیدهای خیرهکننده روبرو شدند. نور سبز و درخشانی آسمان را شکافت و در چشمبرهمزدنی به زمین برخورد کرد. آنچه در ابتدا فقط یک نمایش آسمانی بهنظر میرسید، بهزودی به یکی از مهمترین کشفیات علمی قرن تبدیل شد؛ کشفی که میتواند داستان شکلگیری زمین، پیدایش آب در زمین و حتی منشأ حیات را بازنویسی کند. نام این مسافر کهن کیهانی، شهاب سنگ وینچکام (Winchcombe) است؛ شهابسنگی نادر، دستنخورده و بکر از اعماق منظومه شمسی.
گنجی فضایی، فرود آمده بر چمن انگلستان
شهاب سنگ وینچکام، برخلاف بسیاری از شهابسنگها که یا در دریاچهها سقوط میکنند یا سالها بعد از فرود کشف میشوند، تنها چند ساعت پس از برخورد به زمین، در شرایطی تقریباً استریل و بدون آلودگی محیطی، جمعآوری شد. این ویژگی نادر باعث شد که دانشمندان بتوانند نمونهای «تقریباً خالص» از یک سیارک کربندار را در اختیار داشته باشند؛ همانطور که گویی مستقیماً از فضا، از کمربند سیارکی میان مریخ و مشتری، به آزمایشگاه آورده شده است.
راز آب زمین در دل یک سنگ آسمانی
یکی از شگفتانگیزترین یافتهها درباره این شهابسنگ، ترکیب ایزوتوپی آب موجود در آن است. دانشمندان با بررسی دقیق مولکولهای آب و اکسیژن موجود در وینچکام دریافتند که نسبت ایزوتوپهای آن با آب اقیانوسهای زمین تقریباً یکسان است. این یعنی احتمال آن وجود دارد که آب زمین نه از دل آتشفشانها یا برخورد دنبالهدارها، بلکه از طریق شهابسنگهایی مانند وینچکام به زمین آمده باشد.
آب تنها عنصر جذاب موجود در این سنگ نیست. وینچکام همچنین حاوی مقادیر قابلتوجهی مواد آلی اولیه، از جمله آمینواسیدها و ترکیبات کربندار است؛ همان بلوکهای سازنده حیات. این ترکیبات احتمالاً در مراحل اولیه منظومه شمسی شکل گرفتهاند و برای میلیاردها سال در اعماق سیارکها حفظ شدهاند. حال، با فرود آمدن این سنگ باستانی بر زمین، ما سرنخهایی از چگونگی آغاز زندگی روی زمین در اختیار داریم.
سفر آرام از دل آسمان
آنچه وینچکام را حتی شگفتانگیزتر میکند، مسیر ورود آن به جو زمین است. برخلاف بسیاری از شهابسنگها که با سرعتهای بسیار بالا و انفجاری وارد جو میشوند، وینچکام با سرعتی نسبتاً پایین (حدود ۱۳.۹ کیلومتر بر ثانیه) و زاویه ملایم به جو زمین وارد شد. این مسیر آرام باعث شد که ساختار ظریف و شکننده آن حفظ شود و مقدار زیادی از جرم اصلی شهابسنگ، سالم به زمین برسد.
لایهی بیرونی این شهابسنگ، موسوم به پوسته سوخته همانند یک کتاب، شواهدی از برخورد با جو، دمای بالا، تبخیر و شکافتن اتمسفر را در خود دارد. اما در زیر این پوسته، ساختار و کانی های ابتدایی به زیبایی حفظ شدهاند؛ گویی زمان در دل آن متوقف شده است.
بازماندهای از آغاز آفرینش
شهاب سنگ وینچکام از نوع کندریت کربنی CM2 است؛ گروهی از سنگهای آسمانی که یکی از ابتداییترین و تغییرنیافتهترین مواد شناختهشده در منظومه شمسی را در خود دارند. این سنگها در حقیقت مانند کپسولهای زمانی عمل میکنند و اطلاعاتی از ۴.۵۶ میلیارد سال پیش، زمانی که خورشید و سیارات هنوز در حال شکلگیری بودند، با خود به همراه دارند.
از لحاظ ساختار داخلی، وینچکام از قطعات کوچکتر با ترکیبات متفاوت تشکیل شده که به شکل یک سنگ breccia درآمدهاند. این نشان میدهد که سیارکی که این شهابسنگ از آن جدا شده، در طول زمان بارها با اجرام دیگر برخورد کرده و بازسازی شده است. در واقع، این شهابسنگ تاریخ منظومه شمسی را نه در خطوط نوشتاری، بلکه در بلورها، حفرهها، شکستگیها و چیدمان معدنی خود روایت میکند.
بیشتر بخوانید:
شهاب سنگ مورچیسون
شهاب سنگ آلنده
شهاب سنگ فوکانگ
ارزش شهاب سنگ ها
کندریت ها
فروش در حراجی کریستیز؛ وقتی سنگی سیاه به قیمت طلا فروخته میشود
با وجود آنکه شهابسنگ وینچکام عمدتاً یک گنجینه علمی است و بیش از ۹۰ درصد از آن در اختیار موزه تاریخ طبیعی لندن و نهادهای پژوهشی باقی مانده، اما چند تکهی بسیار کوچک از آن راهی بازار کلکسیونرها شد؛ بازاری که در آن، شهاب سنگی از فضا میتواند ارزشی فراتر از طلا داشته باشد.
در فوریه ۲۰۲۲، در یکی از حراجیهای مطرح و معتبر جهان یعنی کریستیز (Christie’s)، دو قطعه از وینچکام در معرض فروش قرار گرفتند. یکی از این قطعات تنها ۱.۷ گرم وزن داشت اما با قیمت شگفتانگیز ۹۲۵۶ پوند به فروش رفت؛ رقمی که برای هر گرم آن بیش از ۵۴۰۰ پوند ارزشگذاری شده بود.
قطعه بزرگتری نیز، با وزنی در حدود ۱۵ گرم، در همان حراجی به قیمت تقریباً ۲۲٬۳۰۰ پوند چکش خورد. این ارقام نهتنها نشان از ارزش کیهانی این شهابسنگ دارند، بلکه بیانگر علاقه و اشتیاق کلکسیونرها و نهادهای خصوصی برای در اختیار داشتن بخشی از تاریخ منظومه شمسی است.
با وجود این فروش محدود، بخش اعظم وینچکام برای مطالعات علمی حفظ شده. موزه تاریخ طبیعی لندن نهتنها میزبان این قطعات گرانبهاست، بلکه به عنوان حافظ میراث آسمانی آن شناخته میشود.
منابع علمی و معتبر
King, A. J. et al. (2022). The Winchcombe meteorite, a unique and pristine witness from the outer solar system.
Science Advances.
https://www.science.org/doi/10.1126/sciadv.abq3925
Christie’s Auction – Winchcombe Meteorite: The Leftover Ingredients for Life
نظرات کاربران