وقتی شهابسنگها در اثر برخورد، فشار و دمای زیادی را تجربه میکنند، کانیهای داخل آنها تغییر شکل میدهند. شهاب سنگ شناسان این تغییرات را در قالب «مرحله شوک شهاب سنگ» از S1 تا S6 دستهبندی میکنند.
شوک تقریبا در چند مرحله ممکن است اتفاق بیفتد
۱_شوک های گوشته ای که در سیارات و سیارک های کهن بوده و بعدا متلاشی شدن نمونه اش در سنگ های پریدوتیت افیولیتی زمین
۲_شوک ضربه ای که باعث میشه سنگ از سیارک یا سیاره جدا بشه
۳_شوک حرارتی در اتمسفر زمین
۴_شوک برخورد با سطح زمین یا سیارات و سیارک های دیگه
مرحله S1: شهابسنگ تقریباً بدون شوک است. ساختار کانیها سالم مانده و هیچ شکستگی یا تغییر خاصی دیده نمیشود.
مرحله S2: اثر شوک ضعیف است. در کانیها، مخصوصاً الیوین، شکستگیهای ریز و انکسار موجدار مشاهده میشود.
مرحله S3: شدت شوک بیشتر میشود. ترکهای منظمتر و رگههای ذوب کوچک در سنگ ظاهر میشوند.
مرحله S4: فشار بالاتر باعث میشود کانیها حالت موزائیکی پیدا کنند و رگههای ذوب گستردهتری تشکیل شود.
مرحله S5: در این مرحله پلاژیوکلاز به شیشهای بیشکل به نام ماسکلینیت تبدیل میشود. این تغییر نشانهٔ فشار بسیار زیاد است.
بیشتر بخوانید:
دپارتمان شهابسنگشناسی مرکز گوهرشناسی و علوم سیاره ای کیپا
شهابسنگ ایمیلاک (Imilac)
شهابسنگ مورچیسون: رازهای حیات از دل کیهان
بررسی های جدید بلک بیوتی:شواهدی از وجود آب داغ در مریخ باستانی
شهاب سنگ چیست؟
اهمیت علمی
شناخت مرحله شوک به دانشمندان کمک میکند تاریخچهٔ برخوردی شهابسنگها و سیارکها را بازسازی کنند. همچنین مشخص میشود این سنگها چه میزان فشار و دما را تحمل کردهاند و چه تغییراتی در مواد معدنی و حتی ترکیبات آلی آنها رخ داده است. این اطلاعات برای بررسی منشا آب و مواد آلی در منظومه شمسی اهمیت دارد.
روشهای بررسی در مرکز شهاب سنگ شناسی کیپا
برای تشخیص مرحله شوک، ابتدا از میکروسکوپ نوری استفاده میشود تا تغییرات ظاهری کانیها دیده شود. در مراحل پیشرفتهتر، از میکروسکوپ الکترونی یا روشهای تحلیلی دیگر برای شناسایی فازهای جدید و تغییرات دقیق بهره میگیرند.
توضیحات تکمیلی مرحله شوک شهاب سنگ
همهٔ شهابسنگها لزوماً شوکدیده نیستند. برخی تقریباً سالم و بدون تغییر (S1) هستند، در حالی که بعضی نمونهها به شدت دگرگون شدهاند و به مراحل بالاتر مثل S5 یا S6 رسیدهاند.
مرحله S5 از نظر علمی بسیار مهم است، چون نشان میدهد سنگ فشار فوقالعادهای را تحمل کرده و تغییرات ساختاری بارزی مثل تشکیل ماسکلینایت در آن رخ داده است.
همچنین باید دانست که یک شهابسنگ میتواند بخشهایی با مراحل مختلف شوک داشته باشد، چون فشار برخورد در سراسر آن یکنواخت توزیع نمیشود.
منابع:
کتاب مقدمه ای بر شهاب سنگ ها ترجمه و تالیف از دکتر مسعود کیانی
نظرات کاربران