اوتولیت (Otolith) که در زبان عامیانه به آن «سنگ سر ماهی یا سنگ گوش ماهی» یا در برخی فرهنگها «گوهر ماهی» نیز میگویند، در واقع نوعی ساختار کلسیمی (کلسیم کربنات) است که در گوش داخلی ماهیهای استخوانی، از جمله ماهی کپور، قرار دارد.
در مورد ماهی کپور، این سنگها به دلایل زیر مورد توجه قرار میگیرند:
ماهیت علمی (شنوایی و تعادل)
اوتولیتها به ماهی کمک میکنند تا تعادل خود را حفظ کرده و ارتعاشات صوتی را در آب حس کند. در ماهی کپور، این سنگها معمولاً شامل دو نوع به نامهای آرگونیت و ویتریت هستند که باعث میشود نسبت به سنگهای سر در سایر ماهیها، سختی و درخشش خاصی داشته باشند.
موقعیت و مورفولوژی اوتولیتها (سنگ سر ماهی یا سنگ گوش ماهی) در سر یک ماهی کپور
کاربرد زینتی و کلکسیونی
در سالهای اخیر، ویدیوهایی از استخراج این سنگها از سر ماهی کپور سیاه (Black Carp) ترند شده است. این سنگها پس از خارج شدن و صیقل دادن:
- ظاهری شبیه به عقیق یا یشم پیدا میکنند.
- رنگ آنها معمولاً زرد کهربایی، سفید صدفی یا نارنجی تیره است.
- در جواهرسازی برای ساخت نگین انگشتر، گردنبند و اشیاء تزئینی استفاده میشوند.
استفاده از اوتولیت ها در جواهرسازی برای ساخت نگین انگشتر، گردنبند و اشیاء تزئینی استفاده میشوند.
باورهای سنتی و ارزش اقتصادی
سنگ خوششانسی: در برخی فرهنگها (به ویژه در آسیای شرقی )، معتقدند که همراه داشتن این سنگ باعث خوششانسی میشود.
سنگهای گوش گونه ای ماهی (Piedra de corvina) که از آن ها در آویز ها و گردنبند ها استفاده می کنند
قیمت بالا: به دلیل کمیاب بودن اوتولیتهالی بزرگ و باکیفیت در ماهیهای کپور مسن و تنومند، قیمت این سنگها گاهی بسیار بالا اعلام میشود (در برخی گزارشها تا مبالغ میلیونی برای نمونههای خاص).
استفاده از اوتولیت ها در جواهرسازی برای ساخت گردنبند
تفاوت با «ماهی سنگسر»
دقت کنید که نباید این موضوع را با ماهی سنگسر (Javelin Grunter) اشتباه بگیرید. ماهی سنگسر خودش یک گونه خاص از ماهیهای جنوب است که به دلیل استخوانهای بسیار سفت در ناحیه سر به این نام معروف شده، اما «سنگ سر ماهی کپور» یک جسم جداگانه است که از جمجمه کپور خارج میشود.
بیشتر بخوانید:
گوهر جت
گوهر مروارید
چوب فسیل (Petrified Wood) در تایلند و ایران
صدف خاردار گوهری از دل دریا
گوهر مرجان یا کُرال
برای استخراج و تبدیل استخوان سر ماهی کپور به یک نگین زیبا و درخشان، باید مراحل خاصی را با دقت طی کنید. این فرآیند ترکیبی از ظرافت و حوصله است.
در اینجا مراحل گامبهگام این کار آورده شده است:
۱. محل دقیق و نحوه استخراج
سنگ سر یا اوتولیت در ماهی کپور برخلاف بسیاری از ماهیهای دیگر، در نزدیکی اتصال جمجمه به ستون فقرات (پشت مغز) قرار دارد.
روش خارج کردن: پس از بریدن سر ماهی، باید جمجمه را از قسمت پشت (جایی که به نخاع وصل میشود) با احتیاط باز کنید. این سنگها معمولاً به صورت جفت در کیسههای کوچکی در گوش داخلی قرار دارند.
نکته: در ماهی کپور سیاه (Black Carp)، این سنگها به دلیل تغذیه ماهی از صدفها، بسیار بزرگتر، متراکمتر و باکیفیتتر از کپورهای معمولی هستند.
۲. تمیز کردن اولیه
وقتی سنگ را خارج میکنید، پوشیده از بافتهای نرم و خون است.
بلافاصله آن را در آب نمک یا کمی سرکه قرار دهید تا جرمها سست شوند.
با یک مسواک نرم، بقایای گوشت و پوست را کاملاً پاک کنید تا سطح سفید یا کرمرنگ سنگ نمایان شود.
سنگ سفید رنگ این آویز نقرهای قدیمی در واقع یک اوتولیت ماهی است. اوتولیتها ساختارهای کربنات کلسیم هستند که در سر همه گونههای ماهی به جز کوسهها و سفرهماهیها یافت میشوند و برای شنوایی و تعادل استفاده میشوند. درست مانند حلقههای تنه درخت، شیارهای موجود در اوتولیت نشان دهنده سن ماهی است که از آن آمده است.
۳. خشک کردن
سنگ را به مدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت در سایه قرار دهید تا کاملاً خشک شود. از قرار دادن مستقیم جلوی آفتاب شدید یا حرارت زیاد خودداری کنید، چون ممکن است ترکهای ریزی بردارد.
۴. صیقل دادن (مرحله اصلی)
این مرحله است که استخوان کدر را به یک «گوهر» تبدیل میکند:
سنبادهزنی: با سنبادههای نرم (شماره ۸۰۰ یا ۱۰۰۰) شروع کنید و به تدریج به سراغ سنبادههای بسیار نرم (شماره ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰) بروید. این کار را زیر جریان ملایم آب انجام دهید تا سطح سنگ کاملاً صاف و یکدست شود.
پولیش: برای درخشش نهایی، میتوانید از خمیر دندان و یک پارچه نمدی استفاده کنید. آنقدر پارچه را روی سنگ بکشید تا حالتی شیشهای و نیمهشفاف پیدا کند.
چرا این سنگ محبوب شده است؟
جالب است بدانید که این سنگها از نظر ساختاری شبیه به مروارید هستند. به دلیل اینکه ماهی کپور سیاه برای خرد کردن صدفها از این استخوانها به عنوان “دندان حلقوی” استفاده میکند، این سنگها بسیار فشرده شده و پس از صیقل، ظاهری شبیه به یشم یا عقیق پیدا میکنند که حتی با گذشت زمان تغییر رنگ زیبایی (پخته شدن رنگ) میدهند.
نظرات کاربران