چوب فسیل (Petrified Wood) یکی از پدیدههای شگفتانگیز زمینشناسی است که در آن درختان با گذر میلیونها سال و جایگزینی مواد معدنی، به سنگی سخت و بادوام تبدیل میشوند. استان تاک در شمال تایلند میزبان یکی از بزرگترین مجموعههای چوب فسیل در جهان است. این منطقه که با نام پارک جنگل فسیل بان تاک (Ban Tak Petrified Forest Park) شناخته میشود، گنجینهای از تنههای عظیم و شگفتانگیز چوب فسیل است که از گذشتههای دور به یادگار ماندهاند.
کشف نخستین نمونه در سال ۲۰۰۳ با طولی بیش از ۷۲ متر، توجه دانشمندان و گردشگران را به خود جلب کرد. امروز این پارک به یکی از مهمترین مکانهای مطالعه و بازدید از چوب فسیلشده در آسیای جنوب شرقی تبدیل شده است.
نمونه ای که در سال ۲۰۰۳ با طولی بیش از ۷۲ متر یافت شد
زمینشناسی منطقه
محل کشف چوبهای فسیل در حوضهای رسوبی (Sedimentary Basin) موسوم به بان تاک – سام نگاو (Ban Tak–Sam Ngao Basin) قرار دارد. این حوضه حدود ۴۳۵ کیلومتر مربع وسعت دارد و با رشتهکوههایی از سنگهای دگرگونی پرکامبرین (Precambrian Metamorphic Rocks) و گرانیتهای تریاسیک (Triassic Granites) احاطه شده است.
رسوبات منطقه شامل دو بخش اصلیاند:
- رسوبات مخروطافکنه (Alluvial Fan Deposits): شامل آبرفتها و جریانهای آواری (Debris Flows) که در پای کوهها تشکیل شدهاند.
- رسوبات رودخانهای (Fluvial Sediments): شامل لایههای ماسه (Sand Layer)، شن و قلوهسنگ (Gravel Deposit) که توسط رودخانههای پینگ (Ping River) و وانگ (Wang River) نهشته شدهاند.
بسیاری از تنههای چوب فسیل بان تاک در همین رسوبات قلوهسنگی و شنی کشف شدهاند.
فرآیند تبدیل به چوب فسیل
زمانی که درختان غولپیکر این منطقه در بستر رودخانه سقوط کردند، به سرعت توسط لایههای ماسه و قلوهسنگ پوشیده شدند. در ادامه، آبهای زیرزمینی غنی از سیلیس (Silica-Rich Groundwater) به درون بافت چوب نفوذ کردند. طی هزاران سال، مواد معدنی جایگزین بافتهای آلی شدند و درختان به چوب فسیلشده (Petrified Wood) تبدیل گردیدند.
فوتو میکروگراف از چوب فسیل
این فرآیند که با نام سیلیسیشدن (Silicification) شناخته میشود، باعث شد تا حتی جزئیات میکروسکوپی ساختار چوب نیز حفظ شود. با این حال فشار رسوبات و حرکات زمینساختی (Tectonic Movements) موجب دفورمه شدن بسیاری از نمونهها شده و گاه شناسایی دقیق را دشوار کرده است.
شرایط اقلیمی و رسوبگذاری
در دوران پلیستوسن اولیه (Early Pleistocene)، منطقه بان تاک اقلیمی گرم و استوایی داشته است. در چنین شرایطی جنگلهای بارانی استوایی (Tropical Rainforest) و جنگلهای برگریز مختلط (Mixed Deciduous Forest) بر پهنهی زمین گسترده بودهاند.
با تغییر مسیر رودخانهها و بالا آمدن زمین (Uplift)، رسوبات قدیمی در قالب تراسهای رودخانهای (River Terraces) باقی ماندند. چوب فسیلهای بان تاک در همین رسوبات قدیمی مدفون و برای همیشه ماندگار شدند.
نمونه ای از چوب فسیل در آریزونای آمریکا
اهمیت علمی و طبیعی چوب فسیل بان تاک
وجود چوب فسیل در پارک بان تاک چند جنبه مهم دارد:
- اندازه استثنایی: تنههایی با طول بیش از ۷۰ متر و قطر نزدیک به دو متر، از بزرگترین نمونههای چوب فسیل در جهاناند.
- سند اقلیمی: چوب فسیلها نشان میدهند که این منطقه بیش از ۸۰۰ هزار سال پیش دارای اقلیمی گرم و مرطوب بوده است.
- اطلاعات زمینشناسی: قرار گرفتن چوب فسیل در میان رسوبات قلوهسنگی و ماسهای شواهدی از تغییر مسیر رودخانهها و فرآیندهای رسوبگذاری (Sedimentation Processes) ارائه میدهد.
- میراث طبیعی و گردشگری: جنگل فسیل بان تاک امروز هم یک آزمایشگاه طبیعی برای دانشمندان است و هم یک جاذبه گردشگری منحصر به فرد برای بازدیدکنندگان.
نمونه ای از یک چوب فسیل
چوب فسیل در ایران
اگر علاقه مند به دیدن یک چوب فسیل در ایران هستید در باغ گیاه شناسی نمونه ای از آن قرار دارد که درواقع بخشی از تنه ی یک درخت سوزنی برگ مربوط به ۴۰۰ میلیون سال پیش است که در ایران وجود داشته و تبدیل به فسیل شده، این چوب فسیل در معدن زغال سنگ البرز شرقی یافت شده.
چوب فسیل در ایران
تصویر میکروسکوپ پلاریزان از درختان فسیل شده مشگین شهر-عکس از دکتر مسعود کیانی
در رخنمونی در روستای شیخ محمدلو از توابع شهرستان مشگین شهر در استان اردبیل، شانزده عدد فسیل تنه درخت یافت شدند. بیشتر این فسیل ها، در داخل گدازه های داسیت به رنگ روشن فسیل شده اند. با توجه به ساختار فسیل شدگی، به نظر می رسد این تنه های درختان به طور برجا و در یک زمان توسط گدازه های مرتبط با فعالیت کوه آتشفشانی سبلان نو (بین ۵۴۵ تا ۱۴۹ هزار سال پیش) ، دفن شده و به تدریج به سنگ تبدیل شده اند. بیشتر این درختان از نوع کاج و جنس های Pinus، Picea و Juniperus می باشند که در میان آنها، جنسPinus بیشترین فراوانی را دارد.
بیشتر بخوانید:
گوهر جت
کشف یک زنبور باستانی در کهربا
آمولیت یا آمولایت
کهربای آفتاب پرست
معرفی ۱۲ سنگ قیمتی که به تازگی کشف شدهاند
نتیجهگیری
چوب فسیل در پارک بان تاک، گذشتهای شگفتانگیز را در دل خود جای داده است. این تنههای عظیم که روزگاری بخشی از جنگلهای استوایی بودند، امروز به سنگهایی ارزشمند بدل شدهاند که تاریخ زمین و اقلیمهای گذشته را روایت میکنند.
بازدید از پارک جنگل فسیل بان تاک، گویی سفری به میلیونها سال پیش است؛ جایی که درختان زنده بر زمین سایه میانداختند و اکنون چوب فسیلشده (Petrified Wood)، قصهی حیات و زمان را بازگو میکنند.
چوب فسیلشده (Petrified Wood) که سطح آن پولیش خورده است
نظرات کاربران