رنگ سبز–آبی مشاهدهشده در برخی نمونههای کهربای آبی از جمهوری دومینیکن و اندونزی در واقع ناشی از فلورسانس تحریکشده با نور فرابنفش است. در مطالعات پیشین، این رنگ بهصورت رنگینتابی (Iridescence) روی زمینهای زرد توصیف شده بود، اما بررسیهای نوری نشان میدهد که این پدیده در حقیقت فلورسانس سطحی است.
این نوع کهربا از نظر نوری مانند یک فیلتر عبوردهندهٔ طولموج بلند (Long-wavelength pass filter) عمل میکند
این نوع کهربا از نظر نوری مانند یک فیلتر عبوردهندهٔ طولموج بلند (Long-wavelength pass filter) عمل میکند و نور فرابنفش و نور مرئی کوتاهموج را عبور نمیدهد. بهدلیل جذب کامل نور فرابنفش و جذب شدید نور مرئی کوتاهموج، رنگ آبی تحریکشده فقط به سطح نمونه محدود میشود
اثر اوسامبرا
کهربای آبی پدیدهای به نام اثر اوسامبرا (Usambara effect) را نشان میدهد؛ پدیدهای که در آن رنگ ماده با تغییر طول مسیر نور درون نمونه تغییر میکند. با افزایش ضخامت کهربا، طولموجهای کوتاهتر بیشتر جذب شده و رنگ عبوری از زرد به نارنجی و سپس به نارنجی مایل به قرمز تغییر مییابد. این تغییر ناشی از کاهش زاویهٔ فام با افزایش ضخامت نمونه است.
تعریف کهربا و اهمیت اینکلوژنها
کهربا صمغ فسیلشدهٔ درختان است که در جواهرسازی، تزئینات، پزشکی سنتی و عطرسازی استفاده میشود. نمونههایی که دارای اینکلوژنهای گیاهی یا جانوری هستند، از نظر علمی اهمیت بسیار بالایی دارند و اطلاعات ارزشمندی دربارهٔ زیستبومهای باستانی ارائه میدهند. به همین دلیل این نمونهها برای مجموعهداران و پژوهشگران بسیار ارزشمند هستند.
نمونه ای از اینکلوژن جانوری(حشره ای که در بازه زمانی ائوسن زندگی می کرده است) در یک کهربای بالتیک که در موسسه کیپا مورد بررسی قرار گرفت
منشأ زیستی کهربای آبی
کهربای آبی از صمغ یک گونهٔ منقرضشدهٔ درخت گرمسیری (Hymenaea protera) بهدست آمده است. این نوع کهربا عمدتاً در یک حوضهٔ رسوبی مشخص تشکیل شده و شواهد کمی از جابهجایی یا بازرسوبگذاری گستردهٔ آن وجود دارد.
عناصری از درخت منقرض شده Hymenaea protera که در کهربای جمهوری دومینیکن با قدمت ۳۰ تا ۴۰ میلیون سال حفظ شدهاند که شامل دانه های گرده، گلبرگ و رشته ها هستند
سن زمینشناسی
دادههای زمینشناسی و زیستچینهشناسی نشان میدهد که ذخایر اصلی کهربای آبی دومینیکن در یک بازهٔ زمانی مشخص و در یک حوضهٔ رسوبی واحد شکل گرفتهاند. این یکنواختی زمینشناسی باعث شده ویژگیهای نوری و شیمیایی کهربای آبی دومینیکن نسبتاً پایدار و قابل پیشبینی باشد.
منشأ فلورسانس
فلورسانس سبز–آبی کهربای آبی ناشی از وجود ترکیبات هیدروکربن آروماتیک پریلِن (Perylene) در ساختار آن است که در اثر تابش نور فرابنفش، نور مرئی در محدودهٔ آبی تا سبز گسیل میکنند. این گسیل نوری عامل اصلی رنگ آبی مشاهدهشده در نور خورشید یا نورهای حاوی مؤلفهٔ فرابنفش است.
فلورسانس کهربای آبی دومینیکن تحت نور فرابنفش
تمایز فلورسانس و رنگینتابی
رنگینتابی (Iridescence) پدیدهای نوری است که در آن رنگ سطح با تغییر زاویهٔ دید یا زاویهٔ تابش تغییر میکند و معمولاً ناشی از تداخل یا پراش نور است. رنگ آبی کهربای آبی وابسته به زاویهٔ دید نیست و بنابراین رنگینتابی واقعی محسوب نمیشود، بلکه نتیجهٔ فلورسانس سطحی است.
رنگ سطحی در برابر رنگ تودهای
رنگ سبز–آبی فقط در سطح کهربا دیده میشود و به عمق آن نفوذ نمیکند. در بخشهای ضخیمتر، رنگ طبیعی کهربا که زرد، نارنجی یا قهوهای است غالب میشود. این ویژگی نشان میدهد که رنگ آبی، خاصیت ذاتی کل حجم کهربا نیست، بلکه پدیدهای نوری و وابسته به سطح است.
طیف فلورسانس فرابنفش از یک نمونه کهربای آبی، تولید شده توسط نور فرابنفش با طول موج ۳۶۵ نانومتر
محل یافتشدن کهربای آبی دومینیکن
کهربای آبی عمدتاً در جمهوری دومینیکن یافت میشود و مهمترین ذخایر آن در دو ناحیهٔ اصلی قرار دارند:
- ناحیهٔ شمالی کشور (Santiago de los Caballeros)
- ناحیهٔ شرقی کشور(Santo Domingo)
این کهربا از لایههای ماسهسنگی و گاه کنگلومرایی استخراج میشود که در محیطهای رسوبی تا آبهای عمیق تشکیل شدهاند. بیشتر نمونههای با کیفیت، پس از صیقل، در نور خورشید یا نور UV رنگ آبی مشخصی در سطح خود نشان میدهند.
مناطقی که کهربای آبی در جمهوری دومینیکن یافت می شود
قیمت حدودی و ارزش اقتصادی
قیمت کهربای آبی دومینیکن به شدت رنگ آبی، شفافیت، اندازه، کیفیت پرداخت و وجود اینکلوژن بستگی دارد. بهطور کلی:
- نمونههای خام یا ساده: قیمت پایینتر و متغیر
- نمونههای صیقلی با رنگ آبی واضح: ارزش بالاتر
- نمونههای دارای اینکلوژن سالم: ارزش علمی و کلکسیونی بسیار بالا
در بازار تخصصی، کهربای آبی دومینیکن جزو گرانترین انواع کهربا محسوب میشود و قیمت آن میتواند از چند ده دلار تا چند هزار دلار برای هر قطعه متغیر باشد.
آویزی با نگین کهربای آبی که تراش خورده است
بیشتر بخوانید:
کشف یک زنبور باستانی در کهربا
کشف گنجینهای از جواهرات در مصر
کهربای بالتیک
کهربای آفتاب پرست
کشف تصادفی گوهر کهربا؛ گنجی که از آن به عنوان نگهدارنده در استفاده می شد
چوب فسیل (Petrified Wood) در تایلند و ایران
تفاوت کهربای آبی دومینیکن با کهربای آبی اندونزی
کهربای آبی اندونزی از نظر ظاهری میتواند شباهتهایی با کهربای آبی دومینیکن داشته باشد، اما تفاوتهای مهمی بین آنها وجود دارد:
- شدت و خلوص رنگ آبی: کهربای آبی دومینیکن معمولاً رنگ آبی قویتر و شفافتری در نور خورشید نشان میدهد، در حالیکه رنگ آبی نمونههای اندونزی اغلب ضعیفتر یا متمایل به سبز است.
- ارزش بازار: کهربای آبی دومینیکن بهدلیل شهرت، کیفیت نوری و اهمیت علمی، ارزش بالاتری نسبت به نمونههای اندونزی دارد.
- اهمیت علمی: نمونههای دومینیکن، بهویژه آنهایی که دارای اینکلوژن هستند، از نظر پژوهشی اهمیت بیشتری دارند.
نمونه ای از کهربای آبی اندونزی
جمعبندی
کهربای آبی دومینیکن یک گوهر نادر با ویژگیهای نوری منحصربهفرد است که رنگ آبی آن ناشی از فلورسانس سطحی و نه رنگینتابی واقعی است. وجود اثر اوسامبرا، اهمیت علمی اینکلوژنها و ارزش بالای کلکسیونی، این نوع کهربا را به یکی از خاصترین انواع کهربا در جهان تبدیل کرده است.
آویزی ساخته شده از کهربای آبی زیر نور مستقیم خورشید
نظرات کاربران