بازیابی یا استخراج گوهرسنگ ها از پوسته زمین از روشهای ساده دستی گرفته تا عملیات بسیار مکانیزه متغیر است. استخراج ذخایر گوهرسنگ های آبرفتی در میانمار، سریلانکا، تایلند و برزیل معمولا شامل حفر گودالهای گرد یا مربعی تا عمق ۱۵ متر (۵۰ فوت) تا رسیدن به لایهای از شن و گوهرسنگ است. شن حفر شده(که در میانمار با نام “byon” و در سریلانکا با نام “illam” شناخته میشود) به سطح زمین منتقل یا با جرثقیل حمل میشود، جایی که گوهرسنگها، که متراکمتر از شن و لای است، با عملیات شستشوی دستی چرخشی با استفاده از یک سبد بافته شده کمعمق جدا میشود. شن و لای از طریق توری ریز سبد فیلتر میشود و محتوای شن سبکتر روی لبه سبد چرخانده میشود و محتوای سنگینتر جواهرات در پایین تهنشین میشود.
این کنسانتره (که در سریلانکا دولام (dulam)نامیده میشود) سپس بیرون آورده شده و برای بررسی محتوای گوهرین آن، بررسی میشود.
این رسوبات آبرفتی اغلب در منطقه دشتهای سیلابی یا در امتداد بستر رودخانههای خشکشده باستانی کشف میشوند.
استخراج الماس از رسوبات آبرفتی در آفریقا
گاهی اوقات شنهای حاوی گوهر در نزدیکی سطح بستر رودخانههای موجود یافت میشوند و از سدهای کاهنده و تکنیکهای لایروبی مکشی برای بازیابی سنگها استفاده میشود. در جایی که در رودخانه پیچ وجود دارد، جریان آب در داخل پیچ کند میشود و در این نقطه، مواد معدنی متراکمتر مانند مواد گوهرین و فلزات گرانبها تهنشین میشوند و یک نهشته پلاسری (placer deposit) تشکیل میدهند .
مواد معدنی متراکم و چگال در جایی که آب رودخانه در داخل پیچ رودخانه کند میشود، رسوب میکنند.
اگر رودخانه پیچ و خم بخورد و یک نعل اسب تشکیل دهد، ممکن است کانالی از یک کناره رود به کناره دیگر حفر شود تا رودخانه منحرف شود.پس از انحراف رودخانه، آب از مسیر قبلی رودخانه پمپ می شود تا بستر رودخانه خشک شود در مرحله بعدی بازیابی شنهای گوهرین امکانپذیر می شود.
نحوه بازیابی گوهرسنگ از یک رودخانه با پیچ نعل اسبی که در آن مسیر رودخانه با ساخت دو آببند و حفر یک کانال تغییر کرده، پس از تغییر مسیر ، آب در بستر مسیر قدیمی پمپاژ شده و بعد از خشکشدن استخراج آغاز می شود.
در جایی که ذخایر گوهر به سطح زمین نزدیکتر است و در منطقه وسیعی پخش شده است، مانند برخی از ذخایر توپاز در برزیل، عملیات استخراج مکانیزهتری انجام میشود. بخشهای وسیعی از خاک سطحی توسط یک بیل مکانیکی برداشته میشود سپس گل و لای با استفاده از الکها و جتهای آب پرفشار شسته میشود و کریستالهای توپاز با برداشت دستی بازیابی میشوند.
در مورد زمرد و اپال، رگههای حاوی گوهر ممکن است از دامنه یک تپه عبور کنند، و این رگهها با حفر شیب های پلکانی شکل آشکار میشوند.
معدن زمرد کاجم (Kagem) در زامبیا و حفر شیب های پلکانی شکل
بیشتر بخوانید
زمرد زامبیا؛ جواهری سبز از دل آفریقا
زمرد کلمبیا؛ گوهری محبوب
معادن زمرد کلمبیا و آفریقای جنوبی، از استخراج تونلی برای دستیابی به بخشهای کمتر قابل دسترس کریستالهای گوهر استفاده شده است.
هرچه تکنیک استخراج مکانیزهتر باشد، نیاز به تأمین آب کافی اهمیت بیشتری پیدا میکند و در جایی که منبع طبیعی در دسترس نباشد، این نقص اغلب با ساخت مخزن آب برطرف میشود.
روشهای به کار رفته در استخراج الماس از عملیات ساده بستر رودخانه آبرفتی که در بالا توضیح داده شد تا استخراج بسیار مکانیزه، متغیر است. بسیاری از عملیات معدن الماس مربوط به ذخایر لولهای کیمبرلیت است و این معادن در چند سال اول عمر خود به صورت روباز کار میکنند.
لوله های کیمبرلیت که معادن الماس بر روی آن ها ساخته می شود
از آنجایی که لایههای بالایی لوله با استفاده از بولدوزرها و انفجار برای بازیابی سنگ حاوی الماس حفاری میشوند، باید دسترسی جاده مارپیچی به سطح کار حفظ شود.
در نهایت به نقطهای میرسیم که فرو بردن یک شفت عمودی و استخراج آن ، اقتصادیتر میشود.
بیشتر بخوانید:
الماس خون: گنجینه خونین آفریقا
استفاده از اسلایس الماس در جواهرات
رخ دادن گوهر یا Gem occurrences
راز خنکای الماس؛ بررسی پدیده فونون
الماس به راحتی خیس نمیشود و به همین دلیل تمایل به چسبیدن به گریس دارد. این ویژگی در روش دیگری از استخراج مورد استفاده قرار میگیرد که از میزهای گریس لرزان یا تسمههای گریس برای جدا کردن کریستالهای الماس از سنگ خرد شده استفاده میکند.
روش مؤثرتری که در معادن جدیدتر به کار میرود، جداسازی با اشعه ایکس است که بر اساس این واقعیت است که همه الماسها تحت اشعه ایکس فلورسانس میکنند
یکی دیگر از انواع بسیار مکانیزه استخراج الماس با ماهیتی کاملاً متفاوت، روشی است که در امتداد نوار بیابانی ساحلی در شمال دهانه رودخانه اورنج (Orange river) در نامیبیا به کار گرفته میشود. در اینجا، الماسها با استفاده از وسایل نقلیه عظیم خاکی برای برداشتن تا ۹ متر شن و ماسه برای رسیدن به شنهای غنی از الماس که در تراسهای دریایی باستانی قرار دارند، استخراج میشوند.
در یک عملیات استخراج حتی چشمگیرتر، بخشهای بزرگی از خط ساحلی در هنگام جزر مسدود میشوند تا مراتعی تشکیل دهند که از آنجا الماسهایی که معمولاً در زیر دریا قرار دارند، استخراج شوند.
همچنین عملیات بازیابی و استخراج فراساحلی در امتداد ساحل نامیبیا وجود دارد که در این روش غواصان با استفاده از قایقهای موتوری کوچک و همچنین کشتیهای بزرگتر با استفاده از لولههای خلاء برای مکش شن از مناطق منتخب بستر دریا استفاده میکنند.
استخراج فراساحلی الماس از بستر اقیانوس،
۱. کف دریا اسکن و نمونهبرداری میشود. طرحی برای استخراج ترسیم میشود.
۲. رسوبات توسط یک دستگاه خزنده از کف دریا لایروبی شده و توسط یک لوله بزرگ به کشتی مکیده میشوند.
3. پس از سوار شدن بر کشتی، مواد خرد شده و الک میشوند تا زمانی که الماسها استخراج شوند. رسوبات باقی نیز مانده به اقیانوس بازگردانده میشوند.
۴. الماسهای بازیابی شده فهرستبندی و بستهبندی شده و در نهایت چندین بار در هفته توسط هلیکوپتر از کشتی خارج میشوند.
کتاب Gemmology از Peter.G.Read
نظرات کاربران