این گزارش از زبان هایمانوت سیسای (Haimanot Sisay)، گوهرشناس اتیوپیایی و بنیان‌گذار مؤسسه آموزش گوهرشناسی آفریقا (Africa Gemological Training Institute – AGTI) نوشته شده است. او تنها چند هفته پس از انتشار خبر کشف، شخصاً به معدن تازه‌کشف‌شده آبولو (Abuloo) سفر کرد و مشاهدات خود را از نزدیک ثبت نمود. این گزارش، روایتی دست‌اول از یکی از مهم‌ترین اکتشافات گوهرسنگ در سال ۲۰۲۶ است؛ کشفی که نگاه فعالان صنعت گوهرسنگ جهان را به یکی از کم‌درآمدترین کشورهای آفریقا معطوف کرد.مؤسسه گوهرشناسی کیپا با هدف دسترسی فارسی‌زبانان به منابع معتبر گوهرشناسی، این گزارش را ترجمه و بازنویسی کرده است که در ادامه آن را می خوانید.

 بررسی تورمالین پارایبا در اندازه بزرگ و خیره‌کننده از کشف جدید در نزدیکی ابولو در اتیوپی. قطعه بزرگتر وزنی معادل ۴۳ قیراط داشت، در حالی که قطعه کوچکتر بیش از ۱۰ قیراط  است.

آغاز ماجرا

نخستین بار در ۲۵ مه ۲۰۲۶ از کشف تورمالین پارایبا در اتیوپی باخبر شدم. یکی از آشنایانم در منطقه شاکیسو (Shakiso) با من تماس گرفت و از «پارایبا» صحبت کرد. او به دنبال خریدار بود و همچنین می‌خواست آزمایشگاه ما، مؤسسه آموزش گوهرشناسی آفریقا (Africa Gemological Training Institute – AGTI)، تأیید کند که این سنگ‌ها واقعاً تورمالین پارایبا هستند.

من پس از تحصیل در مؤسسه گوهرشناسی آمریکا (Gemological Institute of America – GIA) در بانکوک در سال ۲۰۱۸، در سال ۲۰۲۴ مؤسسه AGTI را در اتیوپی تأسیس کردم. این مؤسسه علاوه بر آموزش گوهرشناسی و گوهرتراشی، خدمات شناسایی گوهرسنگ‌ها را نیز ارائه می‌دهد. از آن‌ها خواستم سنگ‌ها را به آدیس‌آبابا (Addis Ababa) بیاورند تا بررسی کنیم، اما پیش از رسیدن به آزمایشگاه، خریدار پیدا کردند و هرگز فرصت بررسی آن محموله را نیافتیم.

اما این معامله مدت زیادی مخفی نماند. خیلی زود در بازار گوهرسنگ آدیس‌آبابا شایع شد که محموله‌ای از تورمالین‌های پارایبا با قیمتی بیش از ۲۰۰ میلیون بیر اتیوپی (بیش از یک میلیون دلار آمریکا) فروخته شده است. خبر کشف این تورمالین‌های بسیار ارزشمند در نزدیکی روستای آبولو (Abuloo)، نزدیک شاکیسو (Shakiso) در منطقه اورومیا (Oromia Region)، با سرعتی باورنکردنی در میان فعالان صنعت گوهرسنگ اتیوپی و سپس در خارج از کشور منتشر شد. این منطقه پیش‌تر به دلیل تولید قهوه، طلا و زمرد شناخته می‌شد، اما این کشف توجهی کاملاً متفاوت را به خود جلب کرد.

تا اوایل ژوئن، خریداران بین‌المللی از تایلند، آلمان، سوئیس، برزیل، سریلانکا، هند و کشورهای دیگر وارد آدیس‌آبابا (Addis Ababa) و هاواسا (Hawassa) شدند. بسیاری از دلالان محلی، به‌ویژه کسانی که در منطقه معادن زمرد شاکیسو فعالیت داشتند، تقریباً خرید و فروش سایر سنگ‌ها را کنار گذاشتند و تمام تمرکز خود را روی این تورمالین‌های تازه کشف‌شده گذاشتند. این موضوع به مهم‌ترین بحث روز در بازار گوهر اتیوپی تبدیل شد.

تورمالین های پارایبا در اتیوپی

من نیز شروع به جمع‌آوری اطلاعات از دوستان، دلالان گوهر و معدنکاران محلی کردم. همچنین خبر را با لئونارد کورنوز (Leonard Cornuz)، زمین‌شناس سوئیسی و همکلاسی سابقم در GIA، و ونسان پاردیو (Vincent Pardieu)، گوهرشناس شناخته‌شده‌ای که در سال ۲۰۲۵ در نمایشگاه توسان با او آشنا شده بودم، در میان گذاشتم. ونسان از من پرسید که آیا امکان بازدید از معدن وجود دارد یا خیر، اما شرایط منطقه بسیار آشفته بود.

در آدیس‌آبابا شایعاتی وجود داشت که سفر به آن منطقه خطرناک است. گفته می‌شد پس از انتشار خبر کشف، یک گروه شورشی وارد منطقه شده و قصد کنترل معدن را دارد. برخی ویدئوهای منتشرشده در تیک‌تاک (TikTok) نیز این وضعیت را نشان می‌داد. به همین دلیل به ونسان توصیه کردم تا آرام‌تر شدن اوضاع صبر کند.

پس از آنکه بنیاد گوهرشناسی سوئیس (SSEF) در ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶ بیانیه‌ای درباره کشف تورمالین پارایبا در اتیوپی منتشر کرد، افراد زیادی از من می‌پرسیدند که آیا این خبر صحت دارد یا نه. تا آن زمان من چندین محموله از این سنگ‌های زیبا را در آدیس‌آبابا دیده بودم؛ بنابراین تصمیم گرفتم در ۲۵ ژوئن ۲۰۲۶ ویدئویی منتشر کنم و تأیید کنم که واقعاً اتفاق مهمی در اتیوپی در حال رخ دادن است.

سفر میدانی به معدن آبولو

پس از آنکه مطلع شدم با خروج نیروهای شورشی وضعیت امنیتی منطقه تا حدی بهبود یافته و فعالیت‌های معدنی از سر گرفته شده است، به ونسان پاردیو (Vincent Pardieu) و لئونارد کورنوز (Leonard Cornuz) اطلاع دادم که با وجود خطرات موجود، قصد دارم شخصاً به محل معدن بروم و اطلاعات میدانی را جمع‌آوری کنم.

به دلیل نگرانی‌های امنیتی، حتی خانواده نزدیکم را نیز از مقصد واقعی سفرم مطلع نکردم و تنها به آن‌ها گفتم که برای خرید چند نمونه گوهرسنگ به شهر هاواسا (Hawassa) می‌روم. هرچند لئونارد و ونسان امکان همراهی با من را نداشتند، اما پیش از سفر، توصیه‌های ارزشمندی درباره روش نقشه‌برداری و جمع‌آوری داده‌های میدانی در اختیار من و همکارانم قرار دادند. در این سفر تنها نبودم؛ دوستانم تئودروس (Tewodros)، آشنافی (Ashenafi)، ساموئل (Samuel) و یئابسیرا (Yeabsira) در برنامه‌ریزی و اجرای این مأموریت نقش مهمی داشتند.

سفر ما در ۲۵ ژوئن ۲۰۲۶ از آدیس‌آبابا (Addis Ababa) آغاز شد. مسیر آدیس‌آبابا تا هاواسا (Hawassa) حدود چهار ساعت رانندگی بود. سپس سه ساعت و نیم دیگر تا شاکیسو (Shakiso) رانندگی کردیم و شب را در همان شهر سپری کردیم.

صبح زود ۲۶ ژوئن ۲۰۲۶ راهی روستای آبولو (Abuloo) شدیم. در مسیر از شهر آدولا (Adola) عبور کردیم؛ شهری که در گذشته کیبرمنگیست (Kibremengist) نام داشت.

پس از رسیدن به آبولو، خودرو را پارک کردیم و ادامه مسیر را با موتورسیکلت طی کردیم. رانندگان این موتورها جوانان محلی بودند که خدمات حمل‌ونقل ارائه می‌کردند و به مهارت و قابل اعتماد بودنشان شهرت داشتند. هرچند این مسیر تنها حدود ده دقیقه طول کشید، اما تجربه‌ای نسبتاً دلهره‌آور بود.

پس از پیاده شدن، حدود بیست دقیقه در سراشیبی کوه قدم زدیم. هرچه به معدن نزدیک‌تر می‌شدیم، صدای هزاران نفر که مشغول حفاری بودند و صدای شست‌وشوی خاک در جویبار، بیشتر به گوش می‌رسید.

وقتی به معدن رسیدیم، با صحنه‌ای روبه‌رو شدم که هرگز آن را فراموش نخواهم کرد. بیش از سه هزار نفر در محدوده معدن مشغول حفاری، شست‌وشوی خاک، حمل‌ونقل، خرید و فروش گوهرسنگ بودند.

تقریباً تمامی گودال‌های استخراج توسط افراد مسلح محافظت می‌شدند. یکی از نیروهای امنیتی زمانی که یکی از دوستانم مشغول فیلم‌برداری بود، تفنگ AK-47 خود را به سمت او گرفت. خوشبختانه پس از عذرخواهی و ترک محل، ادامه بازدید بدون مشکل انجام شد.

این حادثه بار دیگر نشان داد که در روزهای نخست کشف یک ذخیره ارزشمند گوهرسنگ، فضای معدن می‌تواند بسیار پرتنش و غیرقابل پیش‌بینی باشد. به همین دلیل تصمیم گرفتیم در این گزارش، به جز تصاویر خودم، هیچ نمای نزدیکی از چهره افراد حاضر در معدن منتشر نکنیم.

داستان کشف، تأثیر اقتصادی و ویژگی‌های زمین‌شناسی ذخیره آبولو

درباره نخستین کشف تورمالین‌های پارایبا دو روایت متفاوت شنیدم. در آدیس‌آبابا شایع بود که این سنگ‌ها هنگام حفر چاه فاضلاب کشف شده‌اند، اما معدنکاران به من گفتند که واقعیت چیز دیگری است.

به گفته افراد حاضر در معدن، این گوهرسنگ‌ها نخستین بار در جریان اکتشافات سنتی طلا پیدا شدند.

نیروی اصلی استخراج را ساکنان آبولو (Abuloo) و مناطق اطراف مانند شاکیسو (Shakiso)، آدولا (Adola) و کنتیچا (Kenticha) تشکیل می‌دهند. اما اکنون خریداران از سراسر اتیوپی به این منطقه آمده‌اند.

این کشف اقتصاد محلی را که پیش‌تر بر کشاورزی، استخراج طلا و زمرد استوار بود، دگرگون کرده است. برای بسیاری از مردم، تورمالین پارایبا فرصتی است که شاید تنها یک بار در طول زندگی نصیبشان شود. بسیاری شغل خود را رها کرده‌اند تا شانسشان را در استخراج این گوهرسنگ امتحان کنند و برخی نیز با یافتن نمونه‌های ارزشمند، زندگی خود را متحول کرده‌اند.

بخش زیادی از سرمایه‌ای که پیش‌تر از استخراج طلا به دست آمده بود، اکنون وارد معادن پارایبا شده است. معاملات با سرعت بسیار بالا و تنها به‌صورت نقدی انجام می‌شود و دیدن ساک‌هایی مملو از بسته‌های اسکناس در محل معدن، صحنه‌ای عادی است. نمونه‌های باکیفیت‌تر نیز برای فروش به شهرهای شاکیسو (Shakiso)، آدولا (Adola) و هاواسا (Hawassa) منتقل می‌شوند.

 کیف پر از پول نقد که در محل معدن تورمالین پارایبا دیده می‌شود

از دیدگاه زمین‌شناسی، این ذخیره طیف متنوعی از تورمالین‌ها را تولید می‌کند؛ از جمله تورمالین‌های نئونی نوع پارایبا، اندیکولیت (Indicolite) آبی تیره، بلورهای صورتی، سبز و سیاه. این بلورها در رسوبات سطحی و تا عمق حدود شش متر یافت می‌شوند. شفافیت آن‌ها از نمونه‌های کاملاً کدر تا سنگ‌های پاک با چشم (Eye-clean) و پاک زیر لوپ (Loupe-clean) متغیر است. بیشتر نمونه‌ها کمتر از دو گرم وزن دارند، اما نمونه‌هایی تا ۸٫۶ گرم نیز مشاهده شده است.

تمام عملیات استخراج با ابزارهای ساده‌ای مانند بیل و کلنگ انجام می‌شود و بیش از ۲۰ گودال استخراج فعال در کنار یکدیگر وجود دارد. با این حال، به دلیل سستی خاک و رعایت نکردن اصول اولیه ایمنی، ریزش دیواره گودال‌ها یکی از مهم‌ترین خطراتی است که جان معدنکاران را تهدید می‌کند.

افرادی که با ابزار دستی در نزدیکی ابولو اتیوپی تورمالین پارایبا استخراج  می کنند به دلیل رعایت نکردن اصول اولیه ایمنی جان خود را به خطر می اندازند می‌کنند