یک مجسمه مرموز بودایی با قدمتی حدود هزار سال، داستانی عجیب و باورنکردنی دارد؛ پژوهشهای علمی نشان دادهاند که این پیکره نه از سنگی زمینی، بلکه از شهابسنگ ساخته شده است. این اثر که به دلیل مقدار بالای آهن موجود در ماده سازندهاش به «مرد آهنی» (Iron Man) شهرت پیدا کرده، یکی از غیرمعمولترین نمونههای شناختهشده از استفاده انسان از یک ماده فرازمینی برای ساخت یک اثر هنری و مذهبی است.
نمای روبرو و پشتِ «مرد آهنی». این تندیس از یک شهابسنگ آهنی گوهرتراشی شده و در لبهها و پایه چکشکاری شده است و یک شخصیت بودایی، را به تصویر میکشد؛ زرهِ پولکدارِ آن در گذشته با آبطلا پوشانده شده بود.
این مجسمه حدود ۲۴ سانتیمتر ارتفاع و ۱۰.۶ کیلوگرم وزن دارد و پیکره Vaiśravaṇa، یکی از شخصیتهای مقدس آیین بودایی، را در حالت نشسته نشان میدهد. دست راست او کشیده شده و کف دستش رو به پایین قرار گرفته است.
داستان عجیب ورود مجسمه به آلمان
ماجرای این اثر در سال ۱۹۳۸ وارد بخش بحثبرانگیز تاریخ خود شد؛ زمانی که یک گروه آلمانی در جریان یک اکتشاف به تبت رفت. این گروه به سرپرستی ارنست شِفِر (Ernst Schäfer)، جانورشناس و قومشناس آلمانی، فعالیت میکرد و مأموریت آن با حمایت هاینریش هیملر (Heinrich Himmler)، رئیس اساس، همراه بود.
هیملر و برخی از ایدئولوگهای نازی به دنبال شواهدی برای نظریههای نژادی خود و خاستگاه ادعایی «نژاد آریایی» بودند و تصور میکردند ممکن است سرنخهایی از این موضوع در تبت پیدا شود.
روی سینه مجسمه یک صلیب شکسته (Swastika) بزرگ حک شده است. صلیب شکسته نمادی بسیار قدیمی است که در فرهنگها و آیینهای مختلف، از جمله بودیسم، سابقهای طولانی دارد و معمولاً مفاهیمی مانند خوشیمنی و سعادت را نشان میدهد. نازیها نیز این نماد را با تغییر جهت آن به یکی از نمادهای اصلی ایدئولوژی خود تبدیل کردند.
مرد آهنی مجسمه تراشیده شده از سنگ شهاب در سمت چپ مجسمه ای تقریباً ۱۰۰۰ ساله که دارای یک صلیب شکسته بر روی سینه خوداست . ارنست شفر، جانورشناس (تصویر سمت راست، نفر دوم از چپ)
دقیقاً مشخص نیست این مجسمه چگونه پیدا و از تبت خارج شد، اما پس از انتقال به آلمان، وارد یک مجموعه خصوصی در مونیخ شد. سالها بعد و پس از قرار گرفتن اثر در یک حراجی، دانشمندان فرصت بررسی علمی آن را پیدا کردند.
کشف منشأ فرازمینی «مرد آهنی»
گروهی از پژوهشگران به سرپرستی دکتر اِلمار بوخنر (Elmar Buchner) از دانشگاه اشتوتگارت، نمونههایی از این مجسمه را مورد بررسی قرار دادند. نتایج آزمایشها نشان داد که ماده سازنده آن نوع نادری از شهابسنگهای آهنی به نام آتاکسیت (Ataxite) است؛ شهابسنگهایی که مقدار زیادی آهن و درصد بالایی نیکل دارند.
اما داستان این ماده به هزار سال گذشته محدود نمیشود.
بر اساس پژوهش انجامشده، این مجسمه از قطعهای از شهابسنگ چینگا (Chinga meteorite) تراشیده شده است؛ شهابسنگی که حدود ۱۵ هزار سال پیش در منطقه مرزی میان مغولستان و سیبری سقوط کرده است.
نمودارهای گالیم (Ga) در برابر نیکل (Ni) (A) و ایریدیوم (Ir) در برابر نیکل (Ni) (B)، که ترکیب شهابسنگ «مرد آهنی» را در مقایسه با سایر شهابسنگهای آهنی غنی از نیکلِ گروهبندیشده، گروهبندینشده را نشان میدهند. طبق نمودار مجسمه مرد آهنی از شهاب سنگ چینگا ساخته شده
دکتر بوخنر درباره منشأ این ماده گفته است که اگرچه نخستین قطعات شهابسنگ چینگا در سال ۱۹۱۳ بهطور رسمی توسط جویندگان طلا شناسایی شدند، احتمال دارد همین قطعه خاص قرنها پیش از آن توسط انسانها پیدا و جمعآوری شده باشد.
به این ترتیب، ماده اولیه مجسمه پیش از آنکه به دست هنرمند برسد، مسیری بسیار طولانی را طی کرده بود؛ از فضای میان سیارات گرفته تا ورود به جو زمین و برخورد با سطح سیاره.
عکسهایی از دو قطعه از شهابسنگ آهنی چینگا (Chinga).چپ: قطعه شهابسنگ چینگا بدون انجام عملیات آمادهسازی که دارای پوسته ذوبشده اکسیدشده و رگماگلیپت است. راست: قطعه چینگا که برش خورده و پولیش شده است؛ توده فلزی آتاکسیتیِ بدون ساختار مشخص، دارای چند اینکلوژن فلزی بسیار کوچک و رگههای زنگزدگی است.
بیشتر بخوانید:
خنجر فضایی توتعنخآمون
کاروینک جمجمه بر روی یک شهاب سنگ
چاقوی های دستساز ساخته شده از شهاب سنگ
شهاب سنگ آتاکسیت چینگا
مجسمه دقیقاً چه زمانی ساخته شده است؟
تاریخ دقیق تراشیدهشدن مجسمه هنوز مشخص نیست و نمیتوان با قطعیت گفت این اثر دقیقاً در چه سالی ساخته شده است. با این حال، سبک هنری پیکره سرنخ مهمی در اختیار پژوهشگران قرار میدهد.
بر اساس مطالعه منتشرشده در مجله Meteoritics and Planetary Science، سبک این اثر با فرهنگ بُن (Bon) در تبت ارتباط دارد؛ فرهنگی که پیش از گسترش گسترده بودیسم در این منطقه وجود داشته و ریشههای آن به دوران باستان بازمیگردد. پژوهشگران بر اساس ویژگیهای هنری، قدمت احتمالی اثر را به حدود قرن یازدهم میلادی نسبت دادهاند.
اگر این تاریخگذاری درست باشد، انسانها صدها سال پیش از کشف علمی ماهیت شهابسنگها، از یک قطعه سنگ فضایی برای ساخت یک اثر مذهبی استفاده کرده بودند؛ بدون اینکه بدانند مادهای که در اختیار دارند، منشأیی خارج از زمین دارد.
چرا یک شهابسنگ برای ساخت مجسمه انتخاب شد؟
یکی از پرسشهای جذاب درباره «مرد آهنی» این است که چرا یک قطعه شهابسنگ باید برای ساخت یک پیکره مذهبی انتخاب شده باشد.
شهابسنگها از گذشته در فرهنگهای مختلف جایگاه ویژهای داشتهاند. انسانهای باستانی شاهد سقوط اجرامی از آسمان بودهاند و طبیعی است که سنگهایی که از آسمان میرسیدند، برای آنها معنایی متفاوت و گاه مقدس داشته باشند.
مقطع برشخورده و پولیششده شهابسنگ چینگا؛ ساختار فلزی آتاکسیتی آن فاقد الگوی ویدمناشتاتن است.
نمونههایی از ارتباط فرهنگی و مذهبی با شهابسنگها در نقاط مختلف جهان دیده شده است؛ از اینویتهای گرینلند گرفته تا بومیان استرالیا. بنابراین، احتمال دارد منشأ غیرعادی این سنگ نیز در انتخاب آن برای ساخت یک اثر مذهبی نقش داشته باشد؛ هرچند درباره انگیزه دقیق سازنده این مجسمه نمیتوان با قطعیت اظهار نظر کرد.
(A) برشی از پایه مجسمه با سطحی بسیار کمعمق و طول تقریبی ۱۵ سانتیمتر. پیکانها محل اینکلوژنها و رگههای زنگزدگی درون زمینه فلزیِ فاقد ساختار را نشان میدهند که در تصاویر B تا E با بزرگنمایی بیشتر بررسی شدهاند.
(B) اینکلوژنی متشکل از درهمرشدی داوبریلیت (Daubreelite) و کرومترولیت (Cr-troilite)؛ ترولیت دارای ۱ تا ۲ درصد وزنی کروم است و بخش سیاهرنگ در مرکز، یک حفره را نشان میدهد.
(C) توده دوکیشکل بزرگی از درهمرشدی داوبریلیت (Daubreelite) و کرومترولیت (Cr-troilite) .
(D) نمای جزئی از بلورهای نادر کاماسیت (Kamacite) با حدود ۷ درصد وزنی نیکل، درون زمینه فلزی بسیار ریزدانه با حدود ۱۵ درصد وزنی نیکل.
(E) رگه زنگزدگی حاوی قطعاتی از درهمرشدیهای بزرگ داوبریلیت و کرومترولیت که بخشی از آنها دچار برشیشدن شدهاند؛ همچنین تعدادی کرومترولیت و نسلهای مختلف محصولات زنگزدگی در این بخش دیده میشود.
مرد آهنی یک اثر هنری با سرگذشتی عجیب
«مرد آهنی» فقط یک مجسمه تاریخی نیست؛ این اثر در نقطه تلاقی شهابسنگشناسی، تاریخ، هنر و باورهای مذهبی قرار میگیرد.
سنگی که زمانی در یک سیارک یا جرم کوچک منظومه شمسی شکل گرفته، حدود ۱۵ هزار سال پیش به زمین رسیده و احتمالاً قرنها بعد به دست انسان افتاده است. سپس یک هنرمند آن را تراشیده و به یک پیکره مذهبی تبدیل کرده است.
به همین دلیل، «مرد آهنی» یکی از نمونههای جذاب استفاده انسان از مواد فرازمینی به شمار میرود؛ اثری که در ظاهر یک مجسمه کوچک است، اما در دل خود داستانی چند هزار ساله از فضا، زمین و تمدن انسانی را جای داده است.
منابع:
Sky news
Buddha from space—An ancient object of art made of a Chinga iron meteorite fragment
نظرات کاربران