ویلمیت (Willemite) یکی از کانیهای سیلیکات روی است که اگرچه به دلیل نرمی و شکنندگی، گوهرسنگ مناسبی برای استفاده روزمره در جواهرات محسوب نمیشود، اما فلورسانس سبز بسیار شدید آن، این کانی را به یکی از جذابترین نمونهها برای کلکسیونرهای کانی و گوهرشناسان تبدیل کرده است.
ویلِمیت قهوهای-نارنجی-زرد ، با تراش فست، ۵.۵۹ قیراط، ۱۱.۷ در ۹.۶ میلیمتر از نامیبیا.
.
ویلمیتهای گوهرتراشی شده بسیار کمیاباند و بیشتر نمونههای تراشدار یا کابوشن این کانی در مجموعههای خصوصی دیده میشوند تا در جواهرات تجاری.
ویلمیت چیست؟
ویلمیت با فرمول شیمیایی Zn₂SiO₄، یک کانی از گروه فنَکیت (Phenakite Group) است
بلورهای ویلمیت معمولاً به شکل منشوری دیده میشوند و ممکن است کوتاه و ستبر یا کشیده و سوزنی باشند. این کانی همچنین میتواند به صورت تودهای، فشرده یا دانهای تشکیل شود.
رنگ ویلمیت بسیار متنوع است و نمونههای بیرنگ، سفید، خاکستری، آبی، سبز، زرد، نارنجی و قرمزـقهوهای از آن شناخته شدهاند. بیشتر نمونههای تراشخورده رنگهایی مانند سبز کمرنگ، زردـنارنجی و سبز مایل به قهوهای دارند. نمونههای آبیرنگ بسیار کمیابترند و از مناطقی مانند کبک در کانادا و نامیبیا گزارش شدهاند.
ویلمیت، نیوجرسی، ۱.۰۲ قیراط.
آیا ویلمیت برای ساخت جواهر مناسب است؟
ویلمیت از نظر دوام، گزینه مناسبی برای جواهرات روزمره نیست. سختی آن در مقیاس موس حدود ۵٫۵ است و علاوه بر نسبتاً نرم بودن، شکننده است و تراش و پرداخت آن نیز میتواند دشوار باشد.
ویلمیت راف و تراش خورده
به همین دلیل، نمونههای تراشخورده ویلمیت بیشتر ارزش کلکسیونی و کانیشناسی دارند تا کاربرد جواهری.
با این حال، اگر ویلمیت بهصورت جواهر استفاده شود، بهتر است در رکابها و پایههایی قرار گیرد که از آن در برابر ضربه و خراش محافظت کنند. یکی از مهمترین ویژگیهایی که میتواند استفاده تزئینی از ویلمیت را جذاب کند، فلورسانس بسیار قوی آن در برابر پرتو فرابنفش است.
برخی نمونههای ویلمیت ممکن است پدیده چشمگربهای (Chatoyancy) نیز نشان دهند، هرچند این ویژگی نادر است.
ویلِمیت با پدیده چشم گربهای به رنگ زرد مایل به سبز ، ۸.۵۶ قیراط، ۱۱.۱ میلیمتر از فرانکلین، نیوجرسی.
فلورسانس؛ مهمترین ویژگی ویلمیت
شاید جذابترین ویژگی ویلمیت، رفتار آن در برابر پرتو فرابنفش باشد.
بیشتر ویلمیتها در معرض هر دو نوع پرتو فرابنفش موج کوتاه (SWUV) و موج بلند (LWUV)، فلورسانس سبز تا زردـسبز شدید نشان میدهند. نمونههای معروف منطقه فرانکلین در نیوجرسی، بهویژه به دلیل فلورسانس سبز بسیار شدید خود شهرت دارند.
در برخی نمونهها علاوه بر فلورسانس، فسفرسانس سبز شدید نیز مشاهده میشود؛ یعنی پس از قطع منبع فرابنفش، تابش برای مدتی ادامه پیدا میکند.
ویلمیت های سبز روی این ماتریس کلسیت و پلانکیت ، زیر نور فرابنفش به رنگ آبی پررنگ میدرخشند. (کلسیت به رنگ قرمز-نارنجی فلورسانس دارد؛ پلانکیت فلورسنت نیست).این ویلمیت از نامیبیا است.
رنگهای فلورسانس ویلمیت همیشه سبز نیستند. رنگهای کمتر معمولی مانند زرد، قهوهای، سفید، صورتی، نارنجی و آبیـسفید نیز گزارش شدهاند. در موارد بسیار نادر، ویلمیت ممکن است اساساً فلورسانس قابلتوجهی نداشته باشد.
یکی از جذابترین نمونههای طبیعی، ترکیب ویلمیت با کلسیت و فرانکلینیت در ذخایر نیوجرسی است. در زیر نور فرابنفش، ویلمیت میتواند به رنگ سبز روشن بدرخشد، در حالی که کلسیت فلورسانس نارنجی ـ قرمز نشان میدهد و فرانکلینیت معمولاً ناحیهای تیره و غیرفلورسانس ایجاد میکند. چنین ترکیبی یک نمایش بسیار چشمگیر از رفتار نوری کانیها ایجاد میکند.
یک کریستال زینکیت (zincite) قرمز گیلاسی روی ماتریسی از کلسیت، ویلمیت و فرانکلینیت(franklinite). زیر نور فرابنفش، زینکیت و فرانکلینیت سیاه بیاثر هستند، در حالی که کلسیت به رنگ نارنجی مایل به قرمز و ویلمیت به رنگ سبز روشن فلورسانس میکند
ویلمیت و تنوع رنگ و شکل بلورها
نیوجرسی، بهویژه مناطق فرانکلین (Franklin) و Sterling Hill، از مشهورترین مناطق جهان برای یافتن ویلمیت است. در این مناطق، بلورهای سبز، تودههای سبز مایل به نارنجی و نمونههای تودهای ویلمیت یافت میشوند.
یکی از انواع شناختهشده ویلمیت در این منطقه، تروستیت (Troostite) است؛ گونهای قهوهایرنگ و دارای منگنز که میتواند به صورت کابوشن نیز تراش داده شود.
برخی نمونههای ویلمیت از نظر شکل بلور نیز بسیار غیرمعمولاند و حتی ساختارهایی شبیه رشتهها یا شاخکهای باریک ایجاد میکنند؛ نمونههایی از این نوع از معدن پوتوسی (Potosi) در مکزیک گزارش شده است.
آیا ویلمیت مصنوعی وجود دارد؟
بله. ویلمیت مصنوعی در آزمایشگاه تولید شده است و پژوهشگران از آن برای مطالعه ویژگیهای مختلف این ماده، بهویژه لومینسانس و رفتار نوری آن استفاده کردهاند.
در سالهای اولیه توسعه لامپهای فلورسنت، ویلمیت مصنوعی بهعنوان ماده فسفرسانس یا پوشش لولههای فلورسنت مورد استفاده قرار میگرفت.
با این حال، ویلمیت مصنوعی کاربرد شناختهشدهای در جواهرات ندارد.
همچنین تاکنون بهسازی تجاری شناختهشدهای برای ویلمیت گزارش نشده است.
ویلمیت در کجا یافت میشود؟
مهمترین ذخایر ویلمیت در فرانکلین و Sterling Hill در ایالت نیوجرسی آمریکا قرار دارند. این مناطق نمونههای بسیار خوبی از بلورهای ویلمیت و ترکیب آن با سایر کانیهای روی را تولید کردهاند.
از دیگر مناطق مهم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کوه سنت هیلر (Mont Saint-Hilaire)، کبک، کانادا: تولیدکننده بلورهای آبی و شفاف ویلمیت.
- Tsumeb، نامیبیا: دارای بلورهای قابل تراش و نمونههای تودهای.
- مکزیک: بهویژه معدن پوتوسی (Potosi) در منطقه Santa Eulalia.
- آمریکا: آریزونا، کالیفرنیا، نیومکزیکو و یوتا.
- همچنین نمونههایی از الجزایر، بلژیک، جمهوری دموکراتیک کنگو، گرینلند و زامبیا گزارش شدهاند.
ویلمیت در طبیعت معمولاً در کانسارهای سنگ معدن روی یا در برخی ذخایر دگرگونی که عنصر روی در آنها حضور دارد، تشکیل میشود.
بزرگترین ویلمیتهای تراشخورده
اگرچه ویلمیت برای تراش جواهری چندان مناسب نیست، اما نمونههای تراشخوردهای با وزن قابلتوجه وجود دارند.
گوهرتراشان نمونههایی تا حدود ۱۰ قیراط تراش دادهاند که بخش قابلتوجهی از آنها از منطقه فرانکلین در نیوجرسی به دست آمدهاند.
ویژگیهای گوهرشناسی ویلمیت
| ویژگی | مشخصات |
|---|---|
| فرمول شیمیایی | Zn₂SiO₄ |
| سختی موس | ۵٫۵ |
| ضریب شکست | ۱٫۶۹۱ تا ۱٫۷۱۹ |
| دوشکستی | ۰٫۰۲۸ |
| وزن مخصوص | ۳٫۸۹ تا ۴٫۱۰، معمولاً نزدیک به ۴٫۱۰ |
| کلیواژ | ضعیف |
| شکستگی | صدفی |
| جلای | شیشهای تا روغنی |
| شفافیت | شفاف تا کدر |
| پدیده نوری | چشمگربهای، بهندرت |
| پلئوکروئیسم | دو رنگی متغیر |
| لومینسانس | فلورسانس و گاهی فسفرسانس |
| رنگ فلورسانس معمول | سبز تا زردـسبز |
| رنگهای نادر فلورسانس | زرد، قهوهای، سفید، صورتی، نارنجی و آبیـسفید |
ویلمیت دارای طیف جذبی نسبتاً ضعیف در حدود ۵۸۳۰، ۵۴۰۰، ۴۹۰۰، ۴۴۲۰ و ۴۳۲۰ آنگستروم و یک باند جذبی قوی در حدود ۴۲۱۰ آنگستروم گزارش شده است.
چگونه از ویلمیت نگهداری کنیم؟
با توجه به سختی نسبتاً پایین و شکنندگی ویلمیت، هنگام تمیز کردن آن باید احتیاط کرد. برای پاکسازی نمونهها استفاده از برس نرم، شوینده ملایم و آب گرم توصیه میشود.
از وارد کردن ضربه به نمونه و استفاده از روشهای تمیزکاری خشن باید اجتناب کرد. در صورتی که ویلمیت بهعنوان جواهر استفاده شود، قرار دادن آن در یک پایه محافظ میتواند احتمال خراشیدگی یا آسیب ناشی از ضربه را کاهش دهد.
چرا ویلمیت برای کلکسیونرها جذاب است؟
ویلمیت شاید از نظر دوام، در ردیف گوهرسنگهای مناسب برای استفاده روزمره قرار نگیرد، اما از نظر کانیشناسی، فلورسانس و ارزش کلکسیونی کانی بسیار جالبی است.
ترکیب رنگهای متنوع، شکلهای بلوری گاه غیرمعمول، پدیده نادر چشمگربهای و بهخصوص درخشش سبز بسیار شدید زیر نور فرابنفش باعث شده ویلمیت جایگاه ویژهای در مجموعههای کانیشناسی داشته باشد.
ویلمیتها با شکلهای غیرمعمول شاخکمانند. معدن پوتوسی، وست کمپ، مکزیک.
بیشتر بخوانید:
گوهر شبچراغ چیست؟
یوپرلیت (Yooperlite) سنگ شگفتانگیز
زولتانایت: گوهری منحصر به فرد از ترکیه
تاریخچه بهسازی یاقوت با حرارت
در واقع، ارزش اصلی بسیاری از نمونههای ویلمیت نه در استفاده بهعنوان جواهر، بلکه در نمایش یکی از زیباترین نمونههای لومینسانس در دنیای کانیها است.
شاید همین ویژگی شگفت انگیز ویلمیت است که آن را از یک
گوهرسنگی معمولی فراتر می برد گوهرسنگی گ که در نور روز ممکن است چندان چشمگیر به نظر نرسد، اما در برابر پرتو فرابنفش ناگهان با درخششی سبز و زنده آشکار میشود. این تغییر چهره یادآور همان تصور دیرینه از گوهر شب چراغ است؛ گوهری که زیبایی واقعی خود را در تاریکی نمایان میکند ویلمیت البته
افسانه نیست بلکه نمونه ای واقعی از شگفتی های نوری در
جهان کانی هاست جایی که ساختار بلوری و عناصر موجود در
آن می توانند کانی را به منبعی از نور تبدیل کنند.
منبع : مقاله Willemite Value, Price, and Jewelry Information از International Gem Society (IGS)،
نوشته Joel E. Arem, Ph.D., FGA
.
نظرات کاربران