فیروزه


معرفی  متشابهات فیروزه و روشهای بهینه سازی آن و راه های تشخیص از فیروزه طبیعی

 

فیروزه (turquoise) فسفات آلومین آبدار می باشد که مقداری مس در ترکیب خود جای داده است.

فرمول شیمیایی فیروزه به صورت CuAl6[PO4(OH)2]4,4(H2O) است.

فیروزه بی رگه: عجمی (کمیاب و گرانقیمت)

فیروزه رگه دار: شجر

رگه ‌ها گاه در طرح ‌های منظم و غیرمنظم شکل می‌گیرند که در چنین حالتی به آن شبکه عنکبوتی و در اصطلاح بازار ایران به آن فیروزه شجر می‌گویند. اگر این طرح منظم و زیبا باشد باعث افزایش قیمت فیروزه خواهد شد و اگر نامنظم و به صورت نقطه و لکه ای باشد از ارزش فیروزه خواهد کاست. نوع بدون رگه آن را هم که بسیار کمیاب است که عجمی مینامند که بصورت مزایده بفروش میرسانند که ارزش بعضی نمونه های این نوع به چند میلیون تومان هم میرسد.

علت رنگ در فیروزه

مس زیاد: آبی

آهن زیاد: سبز

آلومینیوم: سفید

علت تغییر تدریجی رنگ فیروزه  به رنگ سبز: قرار گرفتن کانی به مدت زیاد در نور شدید و یا حرارت است.

رنگ آبی فیروزه حاصل از cu2+ آبدار است در صورتی که آب از دست برود رنگ آن سفید می‌شود.

در صورتی که میزان مس موجود در کانی زیاد باشد به رنگ آبی خود را نشان میدهد در صورتی که آهن زیاد داشته باشد به رنگ سبز و در صورت وجود آلومینیوم زیاد به رنگ سفید دیده می‌شود که به ترتیب ارزش آن کاهش می‌یابد یعنی رنگ آبی با ارزش‌ترین نوع فیروزه است. رنگ فیروزه ممکن است به تدریج به رنگ سبز تغییر کند علت این امر قرار گرفتن کانی به مدت زیاد در نور شدید و یا حرارت است که باعث رنگ پریدگی و در نتیجه کم ارزش شدن کانی می‌شود. رنگ آبی فیروزه حاصل از cu2+ آبدار است در صورتی که آب از دست برود رنگ آن سفید می‌شود.

سنگ بدلی و مشابه فیروزه

—کریزوکولا

—هاولیت (Howlite) رنگ شده

—مالاکیت

—واریسایت

—پلاستیک

—فیروزه ریس

—فیروزه ژیلسون

—فیروزه سنگواره

 

کریزوکولا (Chrysocolla): یکی از شبیه ترین کانیها به فیروزه “کریزوکلا” (سیلیکات مس) است که ظاهرى بسیار شبیه به فیروزه داشته، هر دو توده اى و فشرده، با رنگ آبى روشن، تیره و سبز مى باشند. تست چگالى و سختى براى تفکیک این دو کانى کارگشا است، بهترین تست، تست فلورسانس میباشد چون کریزوکلا فلورسانس ندارد ولی فیروزه در حد نرمال فلورسانس دارد. تست چگالی برای این دو گوهر مناسب میباشد بشکلی چگالی فیروزه ۲.۶  ولی چگالی ۱.۹ تا ۲.۴ میباشد. مشاهدات میکروسکوپی هم کارساز است چون بافت متحدالمرکز و لایه لایه بودن کریزوکلا تفاوت قابل توجهی با فیروزه دارد.

هاولیت رنگ شده (Howlite) : هولیت یا هاولیت نوعى کانى با ترکیب سیلیکات بور و کلسیم است که داراى ساختار متخلخل بوده و به راحتى رنگ مى پذیرد. در صورت اضافه کردن رنگ آبى به این سنگ، یا به عبارتى رنگ کردن، با توجه به دارا بودن ساختار تار عنکبوتى Matrix  Spider web بسیار شبیه به فیروزه خواهد شد. وزن مخصوص این دو گوهر بسیار نزدیک به یکدیگر است چون هاولیت دارای S.G:2.53 و فیروزه دارای S.G:2.6  است بهمین دلیل تست وزن مخصوص اصلا مناسب نیست ولی در مطالعات میکروسکوپیک بعلت نداشتن ناخالصی های طبیعی و شاخص فیروزه های طبیعی براحتی قابل تشخیص است راهکار دیگر تفکیک این دو خواص فلورسانس میباشد که خود هاولیت این خواص را ندارد ولی ممکن است نوع ماده مصنوعی که برای رنگ کردن این گوهر بکار رفته مقداری فلورسانس داشته باشد که زیر بزرگنمایی قابل تشخیص است. یکی از روشهای کاربردی پنبه آغشته به استون میباشد که سریعا مواد رنگی را بخود جذب کرده و نشان میدهد سنگ ما رنگ شده و به احتمال زیاد فیروزه نیست این روش تخریبی است ولی چون آسیبی عملا به گوهر وارد نمیکند میتوان از آن استفاده کرد.

مالاکیت (Malachite)

ترکیب شیمیایی: کربنات آبدار مس

ملاکیت به حرارت، اسید ها، آمونیاک و آبهای گرم حساس است.

روشهای تشخیص: سختی پایین مالاکیت و بافت بزرگ مالاکیت روش آسانی برای تشخیص است ولی روش سختی ، روش تخریبی است و در گوهرشناسی کاربردی ندارد. از بهترین روشهای تفکیک این دو گوهر وزن مخصوص میباشد چون اختلاف زیادی با هم دارند. چون مالاکیت دارای ۳.۶ S.G:  فیروزه دارای S.G:2.6  است.

وارسایت یا واریسکیت (variscite)

ترکیب شیمیایی: فسفات آبدار آلومینیوم

تست محتوى مس بهترین راه جهت شناسایى این کانى از فیروزه است و نتیجه قطعى خواهد داد. ولی چون روش تخریبی است از لحاظ گوهرشناسی منتفی است همچنین رنگ سبز واریسکیت احتیاج به تجربه بالایی در تشخیص اختلاف رنگ سبز آن با رنگ سبز فیروزه دارد. البته تبلور بلوری در فیروزه اغلب وجود نداشته ولی در واریسکیت دیده میشودکه همین تفاوت، فاکتوری مهمی محسوب میشود. خواص فلورسانس بهترین و سریع ترین روش تفکیک است چون واریسکیت فلورسانس بسیار ضعیف دارد ولی فیروزه نسبتا قوی است. وزن مخصوص این دو گوهر تقریبا مساوی است پس روش وزن مخصوص اصلا مناسب نیست. مطالعات میکروسکوپی بهترین روش تشخیص است ولی تجربه بالایی لازم دارد چون کانی های هم یافت این دو گوهر تقریبا یکسان است چون تقریبا شرایط معدنی و ساختاری یکسانی دارند ولی چون ماتریکس واریسکیت و بافت سطحی متفاوتی با فیروزه دارد میتوان این دو گوهر را از هم تفکیک کرد.

پلاستیک(pelastic turquoise) : یکى از جایگزین ها یا متشابهات فیروزه، مواد پلاستیکی است که به هیچ وجه، ترکیب فیروزه را نداشته، تنها داراى رنگ آبى شبیه به فیروزه است. این مواد پلاستیکى فشرده شده یا قالب زده مى شود که عنوان فیروزه هاى بلوکى نیز به آنها اطلاق مى گردد. از وزن سبک ، زدت سوزن داغ که بوی پلاستیک می دهد و خط قالب ریخته شده براحتی قابل تشخیص است.

فیروزه نیولیت  (A New Type Of Composite Turquoise) : نام دیگری است برای فیروزه بدلی یا فیروزه نیولیت با فرمول شیمیایی CuAl6(PO4)4(OH)8.4H2O که از فسفات مس، باریت و گیبسیت درست شده است. نور UV روشی ساده برای تشخیص آن می باشد برخلاف فیروزه در برابر نور UV از خود عکس العملی نشان نمی دهد (فیروزه در برابر نور UV سفید دیده می شود). تماما این نمونه مصنوعی است و زیر بزگنمایی میکروسکوپ بافت همسانی با سطح فیروزه ندارد.

فیروزه ژیلسون

فیروزه مصنوعی که کارخانه ژیلسون در فرانسه آن را ساخته ولی از چگونگی راه و روش آن آگاهی دردست نیست ولی خیلی نزدیک به فیروزه طبیعی است. روش تشخیص آن، جلای خیلی خوب و رنگ براق و جذاب آنها است که در فیروزه های طبیعی این حالت یا وجود نداشته و اگر هم باشد بسیار نادر است.

فیروزه سنگواره(Fossil Turquoise or Turquoise pseudo) : در واقع این فسیلها فیروزه نبوده و فقط نام دیگر آن فیروزه استخوانی، فیروزه جانوری و یا فیروزه دندانی است که نمک فسفات آهن یا مس بر روی استخوان و یا دندانهای جانوران اثر کرده و آن را به رنگهای آبی مایل به سبز در می آورد و یا این که آن را در آزمایشگاه رنگین می کنند. روش تشخیص آن بررسی میکروسکوپ آنها می باشد روش دیگر شناسایی آنها سبکی بیش از حد این سنگها نسبت به فیروزه طبیعی و نداشتن ناخالصی طبیعی است. چون این فیروزه نیست و بافت اورگانیک دارد براحتی قابل تفکیک میباشد.

روشهای بهسازی و راه های تشخیص آن در فیروزه

روشهای بهسازی بروی فیروزه برای بهتر کردن رنگ و سختی است.

بهنه سازی برای سنگهایی که اصلا ارزش گوهری و قیمتی ندارند بسیار مفید است بگونه ای که این مواد بی ارزش را به قیمت میرساند. و این بهسازی ها بعضی اوقات اصلاً معلوم نیستند و لازمه تشخیص، در آزمایشگاهای مجهز گوهرشناسی است که بعضی مواقع برای تشخیص باید از روش تخریب استفاده شود.

 

روش های پرکردن با موم و روغن  (Waxing and oiling

تاریخچه استفاده از مومها در تعمیرات برای جلای بیشتر در فیروزه ها در دوران کهن انجام میشده است.بطوری که اول از همه از مایع خاصی که براى خیس کردن یا خمیر کردن چیزى بکار میرفت استفاده میکردند مانند مومهای مخصوص. در نتیجه کمک میکرد که جلا و رنگ فیروزه ها بهتر شود. به خاطر ارزش فیروزه از دیرباز، بهسازی فیروزه معمولا در اولویت اول نسبت به سنگهای دیگر بوده.سنگهای قیمتی که روغنی و مومی شده اند با جلای مصنوعی خود بسیار جذاب خود را جلوه میدادند ولی وقتی در معرض گرما یا نور خورشید قرار میگرفتند یک لایه سفید بروی آن شکل میگرفت که در کمترین زمان زیبایی خود را از دست میداد ولی روشهای نوین و مواد جدید که امروزه با مهارت خاصی در آزمایشگاه بکار میرود این جذابیت را خیلی بیشتر تثبیت کرده است به این صورت که بسیاری از فیروزه­ها وقتی از نوع خاصی از موم بروی آنها استفاده می شود رنگ ثابتی به خود می­گیرند که اثر آن فقط در سطح فیروزه نمایان می­شود.

روش تثبیت سازی :(Stabilization) در این روش از رزین های چسبناک استفاده می­شود و در طی فرآیند فشار و گرمادهی حفره­های درون سنگ که بسیار ریز است را با این رزین پر می­کنند. این روش از تغییر رنگ فیروزه جلوگیری می کند و از وارد شدن مواد مضر بر فیروزه, جلوگیری میکند. به طوری که دور تا دور فیروزه را لایه محافظی در بر میگیردو مواد مورد استفاده در این روش میتواند از نوعی پلاستیک و محلولی از شیشه شفاف باشد. این پروسه شامل تحت فشار قرار دادن وبارور کردن است وبه این صورت به وسیله این مواد که نمونه خوب آن امریکایی است که شامل اپوکسی و پلاستیک(پلی استرن) و شیشه شفاف (سدیم سیلیکات) است که اثری به صورت خیس شدگی به وجود می آورد که دوام هم دارد انجام می شود. در استفاده از این دو ماده در این روش برای دوام بیشتر گوهر مشابه روش قبلی (Waxing and oiling) میتواند کاربردی باشد.

ترکیب مجدد (Reconstitution)

شاید بیشترین روشی که در بهسازی ها بروی فیروزه استفاده شده روش (Reconstitution) باشد. به اینصورت که فیروزه ای که شکسته شده یا تکه های کوچک که موقع تراش باقی مانده را به هم میچسبانند ونوعی فیروزه جدید تولید میکنند. این فیروزه ها که از همان تکه های کوچک فیروزه است که بهم چسبانده شده اند و شکل ترکیبی کلی دارند. در برخی مواقع بعضی از فیروزه های طبیعی را با مواد مصنوعی ترکیب میکنند که راه تشخیص آنها بسیار آسان است چون نشانه های واضحی دارد. برگرفته از این روش آثار هنری تولید میشودکه در کشور ما بسیار رواج پیدا کرده که این هنر را فیروزه کوبی مینامند.

روش رنگ کردن (Dyeing)

استفاده از رنگ آبی و دیگر رنگها (اغلب در رابطه با تعمیر بهبود رنگها در گوهر از این روش استفاده میکنند) بطور کلی این روش به این معنی است که با یکنواخت ساختن یا تغییر دادن رنگ نسبت به رنگ اصلی گوهررا زیبا میکنیم . این روش بخاطر نداشتن نشانه های درمورد تعمیر رنگ  که اگر اطلاعی از تعمیر ندهیم که این عمل را روی سنگ انجام داده ایم نوعی کلاهبرداری محسوب میشود چون سخت میتوان اینگونه سنگها را تشخیص داد مخصوصا بعضی سنگها  ممکن است به مقدار بسیار کم رنگ شده باشند. رنگهایی که استفاده میشوند یک نشانه دارن انهم تیره بودن غیر عادی آنها است که باید بیشتر دقت کنیم.

پشت گذاری (backing)
از انجاییکه بعضی مواقع فیروزه ای با کیفیت خوب یافت میشود ولی متاسفانه بسیار نازک است . در این حالت یک پایه قوی تقویتی پشت ان میچسبانند به این سنگها backing میگویند و اکثرا فیروزه های نوادا امریکایی که بسیار نازک هستند با این روش تعمیر میشوند. این روش برای مردم بومی منطقه نوادا که خانوادگی در زمینه فیروزه تلاش میکنند قابل توجه است چون فیروزه های نوادا بسیار نازک هستند و درنتیجه در تراش فیروزه دقت میکنند و میدانند که اگر فیروزه پشت دار نباشد ترک خواهد خورد و اصلا قایلیت تراش هم نخواهد داشت. مواد اولیه پشت گذاری که در گذشته استفاده میشد از باتریهای قدیمی و پودر صفحات گرامافون بوده است و بتازگی از رزینها و اپوکسی های سخت و محکم استفاده میکنند.پشت سازی که بومی ها استفاده میکردند الان ناشناخته مانده است ولی حرفه جواهرتراشان جنوب غربی امریکااست .این روش قیمت فیروزه را افزایش نمیدهد ولی استحکام ان را فوق العاده بالا میبرد. این فرایند توانست بازار سنگهای تجارتی امریکا را متحول کند چون گوهرهایی که خیلی نازک هستند و قابل تراش نیستند را باز آفرینی کرد.

در موسسه گوهر کیپا دانشگاه خوارزمی علاوه بر آموزش های لازم می توانید برای گوهر سنگ های خود شناسنامه اصالت دریاف نموده و سنگ های خود را شناسایی کنید.



ثبت دیدگاه

دیدگاه تان را در مورد این نوشته بنویسید. خوشحال خواهیم شد.


دیدگاه ها


شما اولین دیدگاه را برای ما ارسال کنید. حتما خوشحال خواهیم شد.