آزمایشگاههای پژوهشی تخصصی در حوزه علوم زمین و ستارهشناسی، نقش کلیدی در رمزگشایی از اسرار منظومه شمسی دارند. یکی از مراکز پیشرو و شناختهشده در ایران که به صورت تخصصی در زمینه مطالعه، شناسایی و طبقهبندی سنگهای آسمانی فعالیت میکند آزمایشگاه شهابسنگشناسی کیپا خوارزمی است.
این شهاب سنگ اوریلیتی ایران (بلک دیاموند) که در ازمایشگاه شهاب سنگ شناسی کیپا خوارزمی مورد شناسایی و طبقه بندی قرار گرفت
الگوی ویدمن اشتاتن در شهاب سنگ ازنا ( Widmanstätten Texture Pattern) که در آزمایشگاه شهاب سنگ شناسی کیپا خوارزمی مورد بررسی قرار گرفت
این مرکز علمی با مدیریت دکتر مسعود کیانی پدر علم شهاب سنگ شناسی به عنوان یکی از قطبهای اصلی گوهرشناسی و شهابسنگشناسی در کشور، بستری تخصصی برای پژوهشگران، مجموعهداران و علاقهمندان به این حوزه فراهم کرده است.
تاریخچه و اهداف شکلگیری
ایران به دلیل داشتن کویرهای وسیع مانند بیابان لوت و دشت کویر ، یکی از بهترین مناطق جهان برای یافتن و بقای شهابسنگها به شمار میرود. با این حال، تا سالها خلاء یک مرکز تخصصی و بومی برای آنالیز دقیق علمی این سنگها احساس میشد.
مقطع میکروسکوپی تهیه شده از شهاب سنگ آکندریتی NL004 جهت مطالعات پترو گرافی و ژئوشیمی، در آزمایشات تخصصی و دقیق مشخص شد این نمونه با توجه به وجود بافت برشی شده و ترکیب کانی شناسی خاص خود که حاوی قطعاتی از خاک و سنگ های سیارک ۴وستا بود و از نوع شهاب سنگ های اکندریتی سیارکی HED می باشد
آزمایشگاه کیپا خوارزمی با هدف پاسخ به این نیاز علمی پایهگذاری شد. اهداف اصلی این آزمایشگاه عبارتند از:
شناسایی علمی: تفکیک و طبقه بندی شهابسنگهای واقعی از سنگهای زمینی مشابه.
طبقهبندی بینالمللی: تعیین نوع دقیق شهابسنگها (آهنی، سنگی، سنگی-آهنی و بخصوص اکندریت ها) و ثبت آنها در مراجع جهانی.
آموزش و ترویج: ارتقای دانش عمومی و تخصصی جامعه در زمینه علوم سیارهای و نحوه برخورد با یافتههای کویری.
مدیریت و دیدگاه علمی دکتر کیانی
مدیریت این مجموعه بر عهده دکتر کیانی، از متخصصان و اساتید باسابقه این حوزه است. دیدگاه علمی دکتر کیانی بر پایه دقت آزمایشگاهی بالا و ارتباط مستمر با مجامع بینالمللی استوار است. تحت هدایت ایشان، آزمایشگاه کیپا خوارزمی موفق شده است اعتماد جامعه دانشگاهی و همچنین شکارچیان شهابسنگ را جلب کند. دکتر کیانی همواره بر این باور است که هر شهابسنگ، یک کپسول زمان از آغاز پیدایش منظومه شمسی است و بررسی آن میتواند پنجرهای رو به شناخت تاریخچه زمین و سیارات دیگر بگشاید.
بیشتر بخوانید:
شهاب سنگ اوریلیت و منشا الماس های آن
شهابسنگها در ایران؛ گنجینههای آسمانی در کویر
کشف اتفاقی شهاب سنگ در استان لرستان
تجهیزات و فرآیند آنالیز در آزمایشگاه
در آزمایشگاه کیپا خوارزمی، فرآیند بررسی سنگها از روشهای ساده ظاهری آغاز شده و تا پیچیدهترین روشهای آزمایشگاهی پیش میرود:
۱. بررسیهای ماکروسکوپی و فیزیکی
در قدم اول، ویژگیهای ظاهری سنگ مانند وجود پوسته سوخته و گداخته (Fusion Crust)، خطوط جریان ذوبی، رگماگلیپتها (فرورفتگیهای شبیه جای انگشت) و سایر شواهد علمی بررسی میشوند.
۲. تهیه مقاطع نازک و صیقلی
برای پتروگرافی شناخت بافت درونی، بخش کوچکی از سنگ برش خورده و به ضخامت چند میکرون نازک میشود تا نور از آن عبور کند.
مشاهده مقاطع برای پتروگرافی و شناخت بافت درونی
این مقاطع زیر میکروسکوپهای پلاریزان تخصصی بررسی میشوند تا ساختارهایی مانند کندرولها (Chondrules) شناسایی شوند.
۳. آنالیزهای پیشرفته شیمیایی (XRF, XRD و SEM) برای تعیین عناصر دقیق و فازهای کانیشناسی، از دستگاههای پیشرفتهای نظیر فلورسانس اشعه ایکس (XRF) و پراش اشعه ایکس (XRD) استفاده میشود. همچنین میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM) به دانشمندان این آزمایشگاه اجازه میدهد بافتهای
سنگ را مشاهده کنند.
گوهرشناسی با میکروسکوپ الکترونی پیشرفته
تصویر گرفته شده توسط میکروسکوپ الکترونی از شهاب سنگ آکندریتی توسط آزمایشگاه شهاب سنگ شناسی کیپا خوارزمی
دستاوردها و خدمات آزمایشگاه کیپا خوارزمی
به دلیل ماهیت چندمنظوره مجموعه کیپا خوارزمی، خدمات تخصصی اموزشی گوهرشناسی نیز در کنار شهابسنگها ارائه میشود.
نکته کلیدی در شهابسنگشناسی:
بیش از ۹۵ درصد سنگهایی که توسط افراد غیرمتخصص به عنوان شهابسنگ یافت میشوند، در واقع سربارههای صنعتی، سنگهای آهن زمینی (مانند هماتیت و مگنتیت) یا سنگهای آذرین و اتشفشانی هستند. خدمات آزمایشگاههایی نظیر کیپا خوارزمی مانع از هدر رفتن سرمایه و زمان جویندگان میشود.
بازدید از غرفه ها در اولین جشنواره ملی شهاب سنگ و گوهرسنگ در زرند
مشاوره رایگان در حاشیه ی اولین جشنواره ملی شهاب سنگ و گوهرسنگ در زرند
نتیجهگیری
آزمایشگاه شهابسنگشناسی کیپا خوارزمی تحت مدیریت دکتر کیانی، توانسته است پل ارتباطی محکمی میان علم دانشگاهی و فعالیتهای میدانی (شکار شهابسنگ) ایجاد کند. این مرکز با تکیه بر دانش فنی و تجهیزات روز، نقشی اساسی در معرفی پتانسیلهای کویر ایران به جامعه علمی جهان و حفظ این میراثهای ارزشمند آسمانی ایفا میکند.
یک شهاب سنگ پالاسیت که در آزمایشگاه شهاب سنگ شناسی کیپا خوارزمی مورد بررسی و آنالیز قرار گرفته
نظرات کاربران