در اعماق اقیانوس آرام، در مجمعالجزایر میکرونزی (Micronesia)، جزیرهای به نام یاپ (Yap) قرار دارد که یکی از شگفتانگیزترین و پیشروترین سیستمهای پولی تاریخ بشر را در خود جای داده است. مردم این جزیره قرنها پیش از آنکه مفاهیمی چون «بلاکچین» (Blockchain) یا «ارزش دیجیتال» به ذهن بشر خطور کند، سیستمی را ابداع کردند که شباهتهای ساختاری خیرهکنندهای به رمزارزهای امروزی دارد. این پولها که با نام سنگ رای (Rai Stones) شناخته میشوند، دیسکهای عظیم و مدوری از جنس سنگ آهک هستند که گاه وزن آنها به چندین تن میرسد. برخلاف سکههای فلزی یا اسکناسهای کاغذی که در جیب جا میشوند، سنگهای رای به دلیل ابعاد غولآسایشان معمولاً در مکانهای عمومی یا حاشیه جادهها نصب میشدند و برای انجام معاملات، هرگز نیاز به جابهجایی فیزیکی نداشتند.
نمونه ای از سنگ رای در جزیره یاپ
استخراج و ارزشگذاری؛ ریشههای دشواری و اثبات کار
بر اساس گزارشهای علمی منتشر شده در منابعی نظیر ساینس آلرت ، ارزش این سنگها نه صرفاً در فیزیک آنها، بلکه در فرآیند دشوار و پرهزینهی بهدست آوردنشان نهفته بود. سنگهای رای از کانی آراگونیت (Aragonite) ساخته میشدند که در خود جزیره یاپ وجود نداشت. بومیان مجبور بودند با قایقهای کانو (Canoe) به جزایر پالائو (Palau) در فاصله ۴۰۰ کیلومتری سفر کنند و با تراشیدن سنگها در شرایطی سخت، آنها را به جزیره بازگردانند.
بیشتر بخوانید:
سنگ بیتلحم: گوهر تاریخی فلسطین در معماری و فرهنگ
سنگ چرت؛ مسافر زمینی در لباس فضایی
شهابسنگ چینگِتی؛ افسانهای میان شنهای صحرا
گوهر سنگ ها در اعماق زمین
معرفی گوهرسنگ بِنیتوئیت (Benitoite)
این فرآیند که باستانشناسانی چون اسکات فیتزپاتریک (Scott Fitzpatrick) آن را بررسی کردهاند، شباهت عجیبی به مفهوم اثبات کار (Proof of Work) در دنیای بیتکوین دارد. در واقع، همانطور که استخراج بیتکوین نیازمند صرف توان پردازشی و انرژی الکتریکی است، استخراج سنگ رای نیز مستلزم صرف انرژی انسانی و پذیرش خطرات جانی بود که «کمیابی» و «ارزش» آن را در جامعه تضمین میکرد.
دفتر کل جمعی و معجزه اعتماد در شبکه
نکتهای که سنگ رای را به یک «بیتکوینِ آنالوگ» تبدیل میکند، نحوه ثبت تراکنشهاست. به دلیل وزن بسیار زیاد، وقتی سنگی معامله میشد، جابهجا نمیشد؛ بلکه تنها مالکیت آن تغییر میکرد. طبق گزارش ساینس آلرت، جامعه یاپ به عنوان یک دفتر کل توزیعشده (Distributed Ledger) عمل میکرد. زمانی که معاملهای صورت میگرفت، تمام اهالی دهکده از آن باخبر میشدند و این اطلاعات در حافظه جمعی ثبت میشد. این سیستمِ «شفافیت عمومی» مانع از آن میشد که کسی ادعای مالکیت دروغین کند؛ دقیقاً همان کاری که امروزه شبکه بلاکچین انجام میدهد. حتی داستانی مشهور وجود دارد که در آن سنگی بزرگ هنگام انتقال به اعماق اقیانوس سقوط کرد؛ اما چون دریانوردان و شاهدان گواهی دادند که این سنگ وجود داشته و دارای کیفیت بالایی است، جامعه پذیرفت که آن سنگ همچنان ارزش پولی دارد و مالک آن میتواند با سنگی که در قعر دریاست، خرید و فروش کند.
نمونه ای از سنگ رای در اقیانوس
این نشان میدهد که پول در جزیره یاپ، نه یک شیء فیزیکی، بلکه یک «اطلاعات تأیید شده» بود.
ورود ناخدا اوکیف و فروپاشی ناشی از تورم
اما پایداری این سیستم با ورود ناگهانی فناوریهای بیگانه در قرن نوزدهم به مخاطره افتاد. ناخدایی ایرلندی-آمریکایی به نام دیوید اوکیف (David O’Keefe) با استفاده از ابزارهای آهنی، مواد منفجره و کشتیهای مدرن، فرآیند استخراج و انتقال سنگها را بسیار آسان کرد. این اتفاق باعث شد تعداد سنگها در جزیره به شدت زیاد شود و به دلیل تورم (Inflation) ناشی از عرضه بیش از حد و کاهش سختیِ «اثبات کار»، ارزش سنگهای جدید به شدت کاهش یابد.
سنگ رای در موزه
این واقعه تاریخی به اقتصاددانانی چون میلتون فریدمن (Milton Friedman) ثابت کرد که پول تا زمانی ارزش دارد که سیستم تولید آن غیرمتمرکز و دشوار باقی بماند. سنگهای رای به ما میآموزند که پول، چه سنگی در اعماق اقیانوس باشد و چه کدی دیجیتال در یک سرور، در نهایت چیزی جز یک سیستم ثبت اعتبار بر پایه توافق و اعتماد جمعی نیست.
منابع علمی
ScienceAlert: The Original Bitcoin Still Exists as Giant Stone Money
Milton Friedman: The Island of Stone Money – Hoover Institution
نظرات کاربران