یک شهابسنگ تازهشناختهشده از مریخ به نام شهابسنگ مریخی NWA 13441، سرنخهای جدیدی درباره دورهای از تاریخ زمینشناسی سیاره سرخ در اختیار دانشمندان قرار داده است؛ دورهای که تاکنون اطلاعات بسیار کمی از آن در دسترس بوده است.
این سنگ فضایی که شهابسنگ شمالغرب آفریقا (Northwest Africa) 13441 یا NWA 13441 نام دارد، در سال ۲۰۱۹ در الجزایر کشف شد، اما سن آن تا همین اواخر بهطور قطعی مشخص نشده بود. اکنون دانشمندان سن این شهابسنگ را حدود ۱.۲۷ میلیارد سال تعیین کردهاند.
اهمیت این کشف در آن است که NWA 13441 میتواند به پاسخ دادن به پرسشهایی درباره یک شکاف بزرگ در سوابق زمینشناسی مریخ کمک کند؛ دورهای که تقریباً از ۶۰۰ میلیون سال پیش تا ۲.۴ میلیارد سال پیش را دربرمیگیرد.
در این بازه زمانی گسترده، تاکنون نمونه شناختهشدهای از شهابسنگهای مریخی شِرگوتیت وجود نداشت. شِرگوتیتها فراوانترین گروه از شهابسنگهای مریخی هستند؛ قطعاتی از سنگ مریخ که در اثر برخوردهای شدید اجرام آسمانی از سطح این سیاره جدا شده، به فضا پرتاب شده و در نهایت به زمین رسیدهاند.
این شهاب سنگ مریخی متفاوت که در شمال غربی آفریقا یافت شده و با نام شهابسنگ مریخی NWA 13441 شناخته میشود. از نوع شرگوتیت است
تنها شهابسنگهای مریخی شناختهشده مربوط به بخشی از این بازه، یعنی حدود ۱.۳ تا ۱.۴ میلیارد سال پیش، از گروههای نادرتر نخلیت ها (Nakhlites) و چاسینیت ها (Chassignites) هستند. به همین دلیل، بررسی NWA 13441 میتواند اطلاعات تازهای درباره این دوره کمترشناختهشده از تاریخ مریخ ارائه کند.
ایتن باکستر (Ethan Baxter)، استاد علوم زمین و محیطزیست در کالج بوستون و یکی از نویسندگان پژوهش، درباره این شهابسنگ گفت:
«ویژگیهای این شهابسنگ کاملاً غیرمنتظره بود. هیچ شهابسنگ مریخی دیگری با چنین ویژگیهایی و سنی معادل ۱.۲۷ میلیارد سال تاکنون شناخته نشده است.»
| اطلاعات شهابسنگ NWA 13441 | |
|---|---|
| نام | Northwest Africa 13441 |
| اختصار | NWA 13441 |
| وضعیت | رسمی |
| نوع شهابسنگ | شهابسنگ مریخی – شرگوتیت (Shergottite) |
| سقوط مشاهدهشده | خیر |
| سال کشف | ۲۰۱۹ |
| کشور | الجزایر |
| جرم | ۸۴٫۷ گرم |
| مرجع طبقهبندی | Meteoritical Bulletin، شماره ۱۰۹، سال ۲۰۲۱ |
| طبقهبندی نهایی | شهابسنگ مریخی (شرگوتیت) |
ترکیبی غیرمنتظره از شِرگوتیت و مواد کندریتی
NWA 13441 از دو جهت برای پژوهشگران شگفتانگیز بود.
نخست، ترکیب شیمیایی و ایزوتوپی آن است. این سنگ اگرچه یک شِرگوتیت محسوب میشود، اما در خود ایزوتوپهایی از عنصر کمیابتری به نام نئودیمیوم (Neodymium) نیز دارد.
نئودیمیوم معمولاً در کندریتها (Chondrites) یافت میشود؛ گروهی از شهابسنگها که عمدتاً از موادی نسبتاً اولیه و ذوبنشده تشکیل شدهاند. کندریتها از نخستین مواد جامدی بودند که در دوران شکلگیری منظومه شمسی، حدود ۴.۵۶ میلیارد سال پیش، وجود داشتند.
وجود این ترکیب در NWA 13441 ــ یعنی ویژگیهای یک شِرگوتیت در کنار نشانههایی از مواد مرتبط با ترکیب کندریتی ــ میتواند نشان دهد که بخشهایی از اعماق مریخ از زمان شکلگیری این سیاره تاکنون نسبتاً دستنخورده باقی ماندهاند.
به گفته باکستر، این نتیجه با آنچه دانشمندان پیشتر درباره مریخ میدانستند نیز همخوانی دارد. احتمالاً مریخ تنها حدود ۵ میلیون سال پس از شکلگیری منظومه شمسی شکل گرفته است.
از سوی دیگر، مریخ برخلاف زمین فاقد تکتونیک صفحهای فعال است. همین تفاوت مهم باعث شده بخشهایی از مواد اولیه و بسیار قدیمی درون مریخ کمتر تحت تأثیر فرایندهای زمینشناختی گستردهای قرار بگیرند که در زمین موجب بازسازی و تغییر مداوم پوسته و بخشهای بالایی گوشته میشوند.
بیشتر بخوانید:
کشف گارنت در شهاب سنگ مریخی NWA 8171
شهاب سنگ مریخی NWA 16788 به فروش رفت
شهاب سنگ مریخی زیبای سیاه (black beauty)
شهابسنگ مریخی Elephant Moraine
پنجرهای به نخستین دوران شکلگیری مریخ
اما بررسی دقیقتر بخشهای مرتبط با مواد کندریتی، دومین شگفتی این شهابسنگ را آشکار کرد.
ترکیب ایزوتوپی عناصر موجود در NWA 13441 میتواند به دانشمندان در تعیین مرزهای جدیدی برای فرایندهایی که در منظومه شمسی اولیه و همزمان با شکلگیری مریخ رخ دادهاند کمک کند.
به بیان دیگر، این شهابسنگ فقط اطلاعاتی درباره مریخ در ۱.۲۷ میلیارد سال پیش ارائه نمیکند؛ بلکه بخشی از ترکیب خود را از موادی حفظ کرده است که میتوانند به مراحل بسیار اولیه شکلگیری سیاره و منظومه شمسی مربوط باشند.
مراحل برخورد یک شهابسنگ با سطح مریخ و تشکیل ساختار برخوردی.
A) نزدیکشدن شهابسنگ به سطح مریخ و آغاز برخورد.
B) برخورد اولیه و شکلگیری موج شوک در سنگهای سطحی.
C) گسترش امواج ناشی از برخورد، شامل موج انبساطی (Rarefaction wave) و پرتاب مواد سطح مریخ به اطراف (Ejecta)، که در نهایت به تشکیل دهانه برخوردی منجر میشود.
چکیده پژوهش نیز نشان میدهد که این شهابسنگ احتمالاً از یک مخزن سنگی تاکنون نمونهبردارینشده در مریخ منشأ گرفته است؛ مخزنی که در محدوده میان منابع غنیشده (enriched) و تهیشده (depleted) شِرگوتیتی قرار دارد.
بنابراین NWA 13441 میتواند یک قطعه مهم از پازل تاریخ مریخ باشد؛ شهابسنگی که نهتنها یک دوره زمانی کمترشناختهشده از تاریخ زمینشناسی سیاره سرخ را نمایندگی میکند، بلکه سرنخهایی از ساختار و مواد اولیهای را در اختیار دانشمندان میگذارد.
منبع: space.com
نظرات کاربران