شهابسنگها از ارزشمندترین نمونههای طبیعی برای مطالعه منشأ و تکامل منظومه شمسی به شمار میروند. در میان انواع مختلف شهابسنگها، شهابسنگ «اورنانس» (Ornans) جایگاه ویژهای در علوم سیارهای دارد؛ زیرا علاوه بر آنکه نمونه شاخص گروهی از کندریتهای کربندار است، اطلاعات بینظیری درباره شرایط اولیه شکلگیری منظومه شمسی در اختیار پژوهشگران قرار میدهد.
| نام | Ornans (این نام، نام رسمی این شهابسنگ است) |
|---|---|
| اختصار | هیچ اختصار رسمی برای این شهابسنگ وجود ندارد. |
| سقوط مشاهدهشده | بله |
| سال سقوط | ۱۸۶۸ |
| کشور | فرانسه |
| جرم | ۶ کیلوگرم |
قطعاتی از شهاب سنگ اورنانس (Ornans)
تاریخچه کشف شهابسنگ اورنانس
شهابسنگ اورنانس در ۱۱ ژوئیه سال ۱۸۶۸ میلادی در نزدیکی شهر اورنانس واقع در فرانسه سقوط کرد. سقوط این جرم آسمانی توسط ساکنان منطقه مشاهده شد و قطعات متعددی از آن جمعآوری گردید. جرم کل نمونههای بازیابیشده حدود ۶ کیلوگرم برآورد شده است. مطالعات بعدی نشان داد که این شهابسنگ نمونه شاخص گروه کندریتهای کربندار CO است و حرف «O» در این ردهبندی از نام Ornans گرفته شده است.
یک قطعه از نمونه کندریت های کربنی اورنانس CO3.3 بدونپوسته سوخته که کندرول های ریز ۰/۱۵ میلی متر تقریباً ۳۵ درصد حجمی زمینه را به خود اختصاص داده است.
ویژگیهای کانیشناسی و شیمیایی
شهابسنگ اورنانس در گروه کندریتهای کربندار قرار میگیرد. کندریتها قدیمیترین مواد جامد منظومه شمسی هستند و قدمتی در حدود ۴/۵۶ میلیارد سال دارند. این شهابسنگ دارای ساختارهای کرویشکل موسوم به کندرول است که عمدتاً از کانیهای سیلیکاته تشکیل شدهاند. بررسیهای کانیشناسی نشان میدهد که این کندرولها در دماهای بالا در سحابی خورشیدی تشکیل شده و سپس به سرعت سرد شدهاند.
ترکیب شیمیایی اورنانس نشاندهنده حضور مواد کربندار، فازهای غنی از آلومینیوم و کلسیم و همچنین کانیهای دیگر است. این ویژگیها باعث شده است که اورنانس بهعنوان یکی از مهمترین نمونهها برای مطالعه فرآیندهای اولیه تشکیل سیارات شناخته شود.
یک قطعه نمونه از کندریت های کربنی اورنانس
تفاوت بین کندریتهای CV و کندریتهای CO
برجسته ترین تفاوت بین کندریتهای CV و کندریتهای CO در اندازه نسبی کندرولهای آنها است. کندرولهای CV به طور متوسط حدود ۱ میلی متر قطر .دارند کندریتهای CO با کندرولهای ریز معمولا کمتر از ۰/۲ میلی متر قطر شناخته میشوند آنها در زمینه به قدری کوچک و متراکم هستند که بیش از ۴۸ درصد حجم شهاب سنگ را تشکیل میدهند مانند کندریتهای CV کندریتهای CO دارای اینکلوژن (CAI) هستند که حدود ۱۵ درصد زمینه را پوشش میدهند، اما معمولا این اینکلوژنها نسبت به کندریتهای CV بسیار کوچکتر و پراکنده تر می باشند. فلز آزاد (FeNi) قطعات برش خورده به خوبی دیده میشود
اینکلوژنها در شهابسنگ Ornans
یکی از مهمترین ویژگیهای شهابسنگ اورنانس، وجود اینکلوژنهای غنی از کلسیم و آلومینیوم (CAIs) است. این اینکلوژنها از نخستین جامداتی هستند که در سحابی خورشیدی اولیه تشکیل شدهاند و سن آنها به حدود ۴/۵۶۷ میلیارد سال میرسد. به همین دلیل، CAIها بهعنوان قدیمیترین مواد شناختهشده منظومه شمسی شناخته میشوند.
اهمیت علمی شهابسنگ اورنانس
شهابسنگ اورنانس یکی از نمونههای مرجع در مطالعات کیهانشیمی و سیارهشناسی محسوب میشود. پژوهش بر روی کانیها، کندرولها و مواد کربندار موجود در این شهابسنگ به دانشمندان کمک میکند تا شرایط فیزیکی و شیمیایی حاکم بر سحابی خورشیدی اولیه را بازسازی کنند. از این رو، اورنانس را میتوان نوعی «فسیل کیهانی» دانست که بخشی از تاریخچه شکلگیری منظومه شمسی را در خود حفظ کرده است.
بیشتر بخوانید:
بررسی پوسته سوخته شهاب سنگ کندریتی
شناسایی کندریت CI در خاک ماه
کندریتهای کربنی CI ؛ نادرترین پیامآوران از آغاز منظومه شمسی
کندریت انستاتیت (E)
شهابسنگ مورچیسون: رازهای حیات از دل کیهان
نتیجهگیری
شهابسنگ کندریت کربنی CO اورنانس یکی از ارزشمندترین نمونههای فرازمینی برای مطالعه منشأ منظومه شمسی به شمار میرود. حضور اینکلوژنها در این شهابسنگ، شواهد مستقیمی از فرایندهای دمای بالای سحابی خورشیدی و مراحل آغازین تشکیل مواد جامد در منظومه شمسی ارائه میدهد. مطالعه این شهابسنگ همچنان بهعنوان یکی از مهمترین ابزارهای شناخت تاریخچه اولیه منظومه شمسی ادامه دارد.
منابع:
- Meteoritical Bulletin Database – Ornans Meteorite
Meteoritical Bulletin Database (Ornans) - Davis, A.M. (1985). Refractory Inclusions in the Ornans C3O Chondrite
NASA Technical Reports Server – Refractory Inclusions in the Ornans C3O Chondrite - کتاب مقدمه ای بر شهاب سنگ ها، تالیف و ترجمه از دکتر مسعود کیانی
- Rubin, A.E. & Wasson, J.T. (1988). Chondrules and Matrix in the Ornans CO3 Meteorite
NASA NTRS – Chondrules and Matrix in the Ornans CO3 Meteorite
نظرات کاربران