تصور کنید تکهای سنگ در صحرای آفریقا پیدا شود که نه تنها از نخستین روزهای شکلگیری منظومه شمسی آمده باشد، بلکه بقایای سیارهای باشد که دیگر وجود ندارد. این دقیقاً همان چیزی است که پژوهشگران درباره شهابسنگ NWA 12774 مطرح کردهاند؛ یک شهاب سنگ آکندریت آنگریت نادر که ممکن است نخستین مدرک مستقیم از یک پروتوسیاره (protoplanet) یا سیاره اولیه نابودشده در منظومه شمسی باشد.
برشی از شهاب سنگ NWA 12774 ناحیهی سبز رنگ، الیوین است
شهاب سنگ آنگریت NWA 12774
شهابسنگ Northwest Africa 12774 یا NWA 12774 در سال ۲۰۱۹ در صحرای بزرگ آفریقا کشف شد. این نمونه با وزن حدود ۴۵۴ گرم در گروه بسیار نادر آنگریتها (Angrites) قرار میگیرد.شهاب سنگ آنگریت از قدیمیترین سنگهای آذرین شناختهشده در منظومه شمسی می باشد و تنها تعداد بسیار محدودی از آنها تاکنون شناسایی شده است.
شهابسنگ NWA 12774 پنجرهای کمنظیر به دوران تولد منظومه شمسی باز کرده است. شواهد جدید نشان میدهد که این سنگ فضایی ممکن است بخشی از یک سیاره اولیه بزرگ باشد
بررسیهای جدید نشان داده است که این شهابسنگ دارای بلورهای کلینوپیروکسن غنی از آلومینیوم است؛ کانیهایی که تنها در فشارهای بسیار بالا شکل میگیرند. این موضوع دانشمندان را به این نتیجه رسانده که جرم مادر این شهابسنگ نمیتوانسته یک سیارک کوچک باشد، بلکه باید بخشی از یک جرم سیارهای بزرگ بوده باشد.
تصویر اشعه ایکس از شهاب سنگ آکندریت آنگریت
NWA 12774
آنگریتها؛ اسرارآمیزترین شهابسنگهای آذرین
آنگریتها از کمیابترین شهابسنگهای جهان هستند. طبق مطالعات منتشرشده، از میان بیش از ۸۰ هزار شهابسنگ ثبتشده، تنها حدود ۶۸ نمونه آنگریت شناخته شدهاند. ترکیب شیمیایی آنها نیز با بیشتر سیارات سنگی مانند زمین و مریخ تفاوت دارد؛ بهویژه میزان پایین سیلیس در آنها که مدتها منشأشان را به یک سیارک کوچک نسبت میداد.
در کتاب «مقدمهای بر شهابسنگها» تالیف و ترجمه از دکتر مسعود کیانی نیز آنگریتها بهعنوان شهابسنگهای آذرین اولترامافیک معرفی شدهاند که عمدتاً از آنورتیت، کلینوپیروکسن و الیوین تشکیل شدهاند. این کتاب همچنین به نمونههای مشهور آنگریت مانند Angra dos Reis و Sahara 99555 اشاره میکند که نقش مهمی در شناخت این گروه نادر از شهابسنگهای آکندریت داشتهاند.
سرنخهایی از یک جهان گمشده
تیم پژوهشی به سرپرستی آرون بل (Aaron Bell) از دانشگاه کلرادو با استفاده از مدلهای ترمودینامیکی و فشارسنجی کانیها نشان داد که بلورهای موجود در NWA 12774 در فشاری بیش از ۱۷ کیلوبار متبلور شدهاند. چنین فشاری در یک سیارک کوچک قابل دستیابی نیست. محاسبات نشان میدهد جرم مادر این شهابسنگ باید حداقل حدود ۱۰۰۰ کیلومتر شعاع داشته و احتمالاً ابعادی در حد ماه یا حتی نزدیک به مریخ داشته است.
اگر این نتیجهگیری درست باشد، NWA 12774 بقایای یک پروتوسیاره است؛ جرمی که در نخستین میلیونهای سال شکلگیری منظومه شمسی به وجود آمد اما در اثر برخوردهای عظیم کیهانی نابود شد.
مقطع گرفته شده از شهاب سنگ آکندریت آنگریت NWA 12774 برای مطالعات پتروگرافی
تصاویر مقطع شهاب سنگ NWA 12774 با استفاده از میکروسکوپ پلاریزان
اهمیت این کشف
اهمیت NWA 12774 تنها در نادر بودن آن نیست. این شهابسنگ ممکن است نخستین مدرک مستقیم از وجود جهانهایی باشد که در آغاز تاریخ منظومه شمسی شکل گرفتند اما پیش از تکامل کامل نابود شدند. چنین اجرامی در مدلهای نظری سالها پیشبینی شده بودند، اما تاکنون شواهد فیزیکی روشنی از آنها در دست نبود.
این کشف همچنین نشان میدهد که احتمالاً در مجموعههای خصوصی، موزهها و آزمایشگاههای جهان نمونههای دیگری از بقایای این سیارات اولیه وجود دارند که هنوز بهطور کامل مطالعه نشدهاند.
بیشتر بخوانید:
آکندریت های دیوژنیت
آزمایشگاه شهاب سنگ شناسی کیپا خوارزمی
گروه شهاب سنگهای کندریت روموروتی (R)
رونمایی از شهابسنگ آکندریت در دومین جشنواره شهابسنگ و گوهرسنگ زرند
شناسایی شهاب سنگ آکندریتی HED در ایران
جمعبندی
شهابسنگ NWA 12774 پنجرهای کمنظیر به دوران تولد منظومه شمسی باز کرده است. شواهد جدید نشان میدهد که این سنگ فضایی ممکن است بخشی از یک سیاره اولیه بزرگ باشد که میلیاردها سال پیش نابود شده است. اگر تحقیقات آینده این فرضیه را تأیید کنند، آنگریتها به یکی از مهمترین کلیدهای شناخت سیارات گمشده منظومه شمسی تبدیل خواهند شد.
منابع
نظرات کاربران