حوالی ساعت ۹:۴۸ صبح ۱۸ ژانویه سال ۲۰۰۰، یک شهاب به وزن ۱۵۰ تن وارد جو زمین شد. این شهاب در حالی که به مناطق دورافتاده کانادا نزدیک میشد، سرعتی معادل یک خودرو در بزرگراه (حدود ۱۰۸ کیلومتر بر ساعت) داشت.
نمایی از دریاچه تاگیش یا تیگیش Tagish Lake در کانادا
این سنگ که در ابتدا به اندازه یک کامیون کوچک (۵ متر عرض) بود، در مرز بین ایالت یوکان و بریتیش کلمبیا سقوط کرد. شدت انفجار آن در جو به حدی بود که سنسورهای ماهوارهای وزارت دفاع آمریکا (DoD) آن را ثبت کردند؛ انرژی این انفجار معادل ۲ تا ۳ کیلوتن TNT (حدود یکچهارم قدرت بمب اتمی هیروشیما) برآورد شد.
کشف تاریخی توسط «جیم بروک»
با وجود انفجار عظیم، در ابتدا هیچ گودال یا دهانه برخوردی در گشتهای هوایی پیدا نشد. اما یک هفته بعد در ۲۵ ژانویه، یکی از ساکنان محلی به نام جیم بروک، در حالی که روی یخهای دریاچه تاگیش رانندگی میکرد، قطعات سیاه و یخی را دید. او با هوشمندی تمام، بدون اینکه با دست مستقیم سنگها را لمس کند، آنها را با استفاده از پلاستیک جمعآوری کرد.
پیتر براون، دانشمند شهابسنگشناس، این اتفاق را اینگونه توصیف میکند:
«این کشف، معادل علمیِ یک مأموریت فضایی برای بازگرداندن نمونه به زمین است، اما با هزینهای هزار برابر کمتر!»
تیم بازیابی شهاب سنگ در سال ۲۰۰۰ میلادی با استفاده از اره برقی یخ دریاچه تاگیش را برش دادند تا قطعات شهاب سنگ به دام افتاده در یخ را جمع آوری کنند
چرا شهاب سنگ دریاچه تاگیش «بکرترین» نمونه جهان است؟
دلیل اهمیت فوقالعاده این سنگ، فرود آمدن روی دریاچه یخزده، جمعآوری استریل و نگهداری در دمای زیر صفر است. چون این سنگها هرگز گرم نشدند، گازهای منجمد داخل آنها خارج نشد و آلودگیهای زمینی به درون آنها نفوذ نکرد. این سنگها به قدری شکننده و متخلخل هستند که دانشمندان لمس کردن آنها را به نمونهبرداری از سطح یک دنبالهدار تشبیه کردهاند.
شهاب سنگ دریاچه تاگیش، که در ابتدا ۱۵۹ گرم وزن داشت و برای نشان دادن بافت ناخالص شهاب سنگ، شکسته شده است
تحلیل شیمیایی: فراتر از شهابسنگ «مورچیسون»
تا پیش از این، شهابسنگ معروف مورچیسون (استرالیا، ۱۹۶۹) به دلیل داشتن اسیدهای آمینه (واحد سازنده پروتئین) سرآمد بود. اما تیگیش لیک تفاوتهای عجیبی دارد:
-
فقدان اسید آمینه: برخلاف مورچیسون، در شهاب سنگ دریاچه تیگیش اسید آمینه پیدا نشد.
-
نانوالماسها و فولرنها: این سنگ حاوی زنجیرههای کربنی حلقوی و ساختارهای قفسمانندی به نام فولرن یا (Buckeyballs) است که اتمهای گازهای نجیب را درون خود حبس کردهاند.
-
اسید نیکوتینیک: وجود ترکیبی به نام “پیریدین کربوکسیلیک اسید” در این سنگ شناسایی شد که در بیوسفر زمین نقش حیاتی دارد.
نموداری از فراوانی طیف وسیعی از عناصر در شهاب سنگ دریاچه تاگیش در مقایسه با انواع اولیه کندریتهای کربنی CI و CM.
شهاب سنگ دریاچه تاگیش از نظر ترکیب بین کندریتهای CI و CM قرار دارد. در نهایت تصمیم گرفته شد که طبقه بندی باید بین CI و CM یعنی CI2 باشد.
تصویر میکروسکوپ الکترونی از بخش های غنی از کربن در شهاب سنگ تاگیش که بافت معمول آن را نشان میدهد. دانههای خاکستری روشن فراوان، کانیهای کربنی هستند.
بیشتر بخوانید
شناسایی کندریت CI در خاک ماه
تاثیر ریزشهابسنگها بر غبار ماه
درجه پترولوژیک کندریت ها
شهابسنگ بن کوبین (Bencubbin)
نتایج و تحقیقات آینده
کنسرسیومی از دانشمندان دانشگاههای ایالتی آریزونا (ASU)، براون، روچستر و مرکز تحقیقاتی ایمز ناسا همچنان روی این نمونهها کار میکنند. تحقیقاتی که بر روی ایزوتوپهای هیدروژن (دوتریوم و تریتیوم) تمرکز دارد تا منشأ دقیق آب و ترکیبات آلی را در منظومه شمسی اولیه ردیابی کنند.
تصویری دیگر از شهاب سنگ دریاچه تاگیش
ممنونم از زحمات شما استاد عزیز جناب دکتر کیانی بزرگوار
سلام سپاس از شما