یشم قهوهای (Brown Jade) یکی از واریتههای جذاب و خاص خانوادهی یشم است که جذابیت آن هم از نظر زیباشناسی و هم از دیدگاه کانیشناسی قابل بررسی است. در بازار گوهرسنگها و محافل علمی، واژه «یشم» به طور کلی به دو کانی متمایز با ساختار شیمیایی و بلوری متفاوت اطلاق میشود: جیدیت (Jadeite) و نفریت (Nephrite).
نمونه راف یشم قهوهای از نوع نفریت (Nephrite) با بافت متراکم
۱. ماهیت کانیشناسی و علت رنگ
رنگ قهوهای در یشم معمولاً یک رنگ ثانویه است و بیشتر در انواع نفریت مشاهده میشود تا جیدیت.
فرمول شیمیایی:
- نفریت (Nephrite): کلسیم، منیزیم، آهن سیلیکات با فرمول شیمیایی Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ و از اعضای گروه آمفیبول.
- جیدیت (Jadeite): سدیم آلومینیوم سیلیکات با فرمول شیمیایی NaAlSi₂O₆ و از اعضای گروه پیروکسن.
منشأ رنگ قهوهای
رنگ قهوهای عمدتاً در اثر حضور ناخالصیهای اکسید و هیدروکسید آهن مانند لیمونیت (Limonite) و هماتیت (Hematite) ایجاد میشود. در بسیاری از نمونهها، یشمهای قهوهای در اصل یشمهای سبز بودهاند که در اثر تماس طولانیمدت با آبهای زیرزمینی غنی از آهن، دچار هوازدگی شیمیایی شدهاند. این تغییر رنگ اغلب در پوسته خارجی (Skin) قلوهسنگهای رودخانهای یا River Jade مشاهده میشود.
قلوهسنگ طبیعی یشم رودخانهای با پوسته قهوهای ناشی از اکسیدهای آهن.
۲. ویژگیهای فیزیکی و نوری
ویژگیهای گوهرشناسی یشم قهوهای بسته به اینکه از نوع نفریت یا جیدیت باشد، متفاوت است.
نفریت
- سختی: ۶ تا ۶٫۵ موس
- وزن مخصوص: ۲٫۹۰ تا ۳٫۱۰
- ضریب شکست: حدود ۱٫۶۰ تا ۱٫۶۳
- جلای سطح: روغنی تا شیشهای
جیدیت
- سختی: ۶٫۵ تا ۷ موس
- وزن مخصوص: ۳٫۳۰ تا ۳٫۳۸
- ضریب شکست: ۱٫۶۵ تا ۱٫۶۷
- جلای سطح: شیشهای
نمونه یشم قهوه ای جیدیت (Brown Jadeite)
۳. شبهیشمها و تشخیصهای اشتباه در بازار
به دلیل ارزش بالای یشم طبیعی، کانیهای مختلفی ممکن است با عنوان «یشم قهوهای» در بازار عرضه شوند، در حالی که از نظر گوهرشناسی یشم محسوب نمیشوند.
جاسپر قهوهای (Brown Jasper)
نوعی کوارتز میکروبلورین است که از نظر چگالی، ضریب شکست و بافت داخلی با یشم تفاوت دارد و فاقد ساختار الیافی نفریت است.
جاسپر قهوهای (Brown Jasper)، یکی از رایجترین مواردی است که ممکن است با یشم قهوه ای اشتباه گرفته شود.
سرپانتین (Serpentine)
از رایجترین بدلهای یشم به شمار میرود. سختی آن حدود ۳ تا ۵ موس است و نسبت به یشم بهمراتب نرمتر بوده و بهراحتی خراش برمیدارد.
سرپانتین (Serpentine)، بدل شناختهشده یشم با سختی کمتر و ساختار متفاوت.
هیدروگروسولار گارنت (Hydrogrossular Garnet)
گاهی با رنگهای سبز مایل به قهوهای یا قهوهای دیده میشود، اما وزن مخصوص و ضریب شکست آن از یشم بیشتر است.
هیدروگروسولار گارنت (Hydrogrossular Garnet) تراشخورده
بیشتر بخوانید
بررسی جیدیت مشکوک به بهسازی با پلیمر
معادن یشم میانمار: گنجینه سبز با هزینه ای سنگین
کاسه یشمی گوهرتراشی شده به خط نستعلیق
دوام (durability) یک گوهرسنگ
روشهای تشخیص یشم قهوهای اصیل
برای تفکیک یشم قهوهای طبیعی از شبهیشمها، تنها بررسی ظاهری کافی نیست. روشهای تخصصی آزمایشگاهی عبارتاند از:
- اندازهگیری ضریب شکست (Refractive Index)
- اندازهگیری وزن مخصوص (Specific Gravity)
- بررسی ساختار داخلی با میکروسکوپ گوهرشناسی
- مطالعه مقاطع نازک با پتروگرافی (Petrography)
- آنالیز شیمیایی عنصری
- میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM)
دستبندی از یشم قهوه ای جیدیت
آویز یشم قهوه ای جیدیت
نظرات کاربران