شهابسنگهایی که منشأ آنها سیارک ۴ وستا (۴ Vesta) است، به گروه معروف HED تعلق دارند؛ نامی که از حروف اول سه گروه Howardites، Eucrites و Diogenites گرفته شده است.
تمام این شهابسنگها در گروه آکندریتها (Achondrites) قرار میگیرند؛ یعنی شهابسنگهای سنگی فاقد کندرول که حاصل ذوب، تفریق ماگمایی و تبلور در یک جرم سیارهای هستند.
دادههای طیفی مأموریت Dawn ناسا نشان داد که طیف بازتابی سطح وستا با شهابسنگهای HED تطابق بسیار بالایی دارد و این موضوع، ارتباط مستقیم این سه گروه با پوسته و بخشهای داخلی وستا را تأیید کرده است.
تصویر سیارک ۴ وستا ثبتشده توسط فضاپیمای Dawn ناسا؛ دادههای این مأموریت ارتباط مستقیم شهابسنگهای HED با وستا را تأیید کرد.
به طور کلی، شهابسنگهای وستا به سه گروه اصلی تقسیم میشوند.
۱. اوکریتها (Eucrites)
اوکریتها (Eucrites) رایجترین شهابسنگهای خانواده HED هستند و از پوسته بازالتی سیارک وستا منشأ گرفتهاند.
این سنگها زمانی تشکیل شدند که گدازههای بازالتی روی سطح یا در اعماق کم وستا سرد و متبلور شدند. از نظر ترکیب شیمیایی و فرایند تشکیل، شباهت زیادی به بازالتهای زمین دارند.
بافت و کانیشناسی
اوکریتها معمولاً دارای بافت دانهریز تا متوسط هستند و عمدتاً از کانیهای زیر تشکیل شدهاند:
- پلاژیوکلاز کلسیمدار (آنورتیت)
- پیروکسن کمکلسیم، عمدتاً پیژونیت و گاهی اوژیت
زیرگروهها
اوکریتهای غیرتجمعی (Non-cumulate Eucrites)
این گروه مستقیماً از سرد شدن سریع گدازه در سطح یا نزدیک سطح وستا به وجود آمدهاند و معمولاً بافت ریزدانه دارند.
اوکریتهای تجمعی (Cumulate Eucrites)
این سنگها در اتاقکهای ماگمایی کمعمق تشکیل شدهاند؛ جایی که بلورهای اولیه تهنشین شده و سپس در کنار یکدیگر رشد کردهاند. در نتیجه نسبت به نوع غیرتجمعی، دارای بلورهای درشتتر هستند.
نمونهای از شهابسنگ اوکریت (Eucrite)؛ شهابسنگی آکندریتی که از تبلور گدازههای بازالتی در پوسته سیارک ۴ وستا تشکیل شده و عمدتاً از پلاژیوکلاز و پیروکسن تشکیل شده است.
بیشتر بخوانید:
میزان جذب آهنربا در شهابسنگهای آکندریتی
منشا شهاب سنگ های آکندریت HED
شناسایی شهاب سنگ آکندریتی HED در ایران
تفریق سیاره ای (هسته، گوشته و پوسته)
۲. دیوژنیتها (Diogenites)
دیوژنیتها (Diogenites) از بخشهای عمیقتر پوسته یا احتمالاً مرز پوسته و گوشته سیارک وستا منشأ گرفتهاند.
این سنگها حاصل سرد شدن بسیار آهسته ماگما در اعماق هستند؛ به همین دلیل بلورهای درشتی در آنها تشکیل شده است.
بافت و کانیشناسی
کانی غالب در دیوژنیتها:
- ارتوپیروکسن غنی از منیزیم (Orthopyroxene)
کانیهای فرعی:
- پلاژیوکلاز
- الیوین
- کرومیت
- ایلمنیت
بلورهای درشت ارتوپیروکسن مشخصه اصلی این گروه محسوب میشود.
نمونهای از شهابسنگ دیوژنیت (Diogenite)؛ شهابسنگی آکندریتی از بخشهای عمیق پوسته یا مرز پوسته و گوشته سیارک ۴ وستا که عمدتاً از بلورهای درشت ارتوپیروکسن غنی از منیزیم تشکیل شده است.
۳. هاواردیت (Howardites)
هاواردیت (Howardites) برخلاف دو گروه قبلی، حاصل تبلور مستقیم ماگما نیستند؛ بلکه نوعی برش سنگی رگولیتی (Regolithic Breccia) هستند.
نحوه تشکیل
در طول میلیاردها سال، برخوردهای متعدد سیارکی سطح وستا را خرد کرده است. این برخوردها قطعاتی از اوکریتها، دیوژنیتها و گاهی مواد برخوردکننده را با یکدیگر مخلوط کرده و سپس تحت فشار و حرارت ناشی از برخورد دوباره به هم جوش دادهاند.
در نتیجه، سنگی برشی با ترکیبی از قطعات مختلف به وجود آمده که هاواردیت نامیده میشود.
کانیشناسی
هاواردیت مخلوطی از قطعات اوکریتی و دیوژنیتی هستند و ممکن است مقدار اندکی مواد خارجی (شهابسنگهای کندریتی) نیز در آنها وجود داشته باشد.
در طبقهبندی علمی، هاواردیت زمانی تعریف میشود که سنگ حاوی سهم قابلتوجهی از هر دو جزء اوکریتی و دیوژنیتی باشد؛ مرز دقیق درصدها همیشه ثابت نیست و طبقهبندی بر پایه کانیشناسی و بافت انجام میشود، نه صرفاً یک حد عددی.
هاواردیت؛ برش رگولیتی حاصل از مخلوط شدن قطعات اوکریت و دیوژنیت بر اثر میلیاردها سال برخورد شهابسنگها به سطح سیارک ۴ وستا. این شهاب سنگ آکندریت هاواردیت nl004، که منشا آن سیارک ۴ وستا (4Vesta) است محل کشف شهاب سنگ خراسان جنوبی، بیرجند می باشد که توسط مرکز شهاب سنگ شناسی کیپا شناسایی شد
نظرات کاربران